898 
van den niniliplikator, die in de potentiometerinricliting aanwezig is *). 
16. De berekening der spec. warmte geschiedde als volgt: In de eerste plaats worde 
opgemerkt, dat een voorgang of nagang niet bestaat. Ter bepaling van de nog 
resteerende straling gedurende de eigenlijke proef moeten wij opmaken bet wer- 
kelijk bestaande temperatuurverschil tusscben den kalorimeter en zijne omgeving 
gedurende elke minuut en deze verschillen sommeeren over den tijdsduur der proef. 
Noemen wij de temperaturen, aangewezen door T^, te beginnen met het oogen- 
blik, waarop de verwarming van de olie begint, . . . tn en de op Ti waar- 
genomen temperaturen, telkens i minuut later, Ti,T^,Ts . . . . Tn^ dan is de gemid- 
delde temperatuur der , omgeving” gedurende elke minuut 
\ ih + h), \ (t .2 + t'i), i (^3 + /j,) ^ (tn-i + tn)- 
Aangezien de temperatuurstijging in den kalorimeter volkomen regelmatig is, 
worden diens gemiddelde temperaturen, geldende voor dezelfde minuut, gegeven 
door Ti.T 2,T^. . ■ - Tn—\- Het werkelijk bestaande temperatuurverschil tusscben den 
kalorimeter en zijne omgeving gedurende elke minuut is dus 
(^1 "k h) — Ti \ ^ (^2 'b ^3) Jg ; . . . . ^ {tn—\ d- tn) — • Tn—l- 
Sommeert men deze verschillen over den geheelen duur der proef, dan vindt men 
{ti + in) + Til-' t - T (a) 
Daar het verschil tusscben de aanwijzingen van en Ti op 0°.903 was vast- 
gesteld, moet dit verschil met [n—l] 0.903 worden verminderd. 
In ons geval vinden wij voor de uitdrukking (a): 
73.605 — (96.978 — 23.478) = 0.105. 
Daar de proef 26 min. heeft geduurd, bedraagt dus de gemiddelde afwijking 
tusscben To 0°.004. Dit bedrag is de „omgeving” dus te hoog in tempera- 
tuur geweest. Aangezien 1 graad temperatuurverschil gedurende 1 min. een tem- 
peratuursverandering van den kalorimeter ten gevolge van straling van 0°.00580 
doet intreden, korrespondeert het hier optredende verschil van 0°.004 per minuut 
gedurende 26 min. (0°.105 gedurende 1 min.) met 0°.0005. Daar de „omgeving” 
gemiddeld te hoog in temperatuur is geweest, er dus warmte is toegestroomd aan 
den kalorimeter, moet dit bedrag van de totale stijging worden afgetrokken. 
Die stijging is dus (6.022—0.9005 + 0.0035—0.0005) 1.0055 = 5°.1525. 
Hierin is 0°.0035 de kaliberkorrektie voor den thermometer Ti in het gebruikte 
interval der schaal (dit was bij alle proeven hetzelfde), terwijl 1.0055 de graad- 
waarde van dezen thermometer bij de temperatuur der proef voorstelt. 
17. Berekening der hoeveelheid toegevoerde elektrische energie. Deze wordt 
gegeven door : 
E”- 
Q="ifX 0.2389 gramkalorieën, 
waarin E het potentiaalverschil in Volts tusscben de uiteinden van den verhitter- 
roerder, W diens weerstand in i 1 en t den tijd in sekunden voorstelt. In onze 
proef bedroeg: 
14.772 Volt; += 15.972 11; 1= 1274.6 sekunden. 
Hieruit volgt voor 
Q = 4160.2 gramkalorieën. 
0 Zie Ernst Gohen en A. L. Tn. Moesveld, Zeitschr. f. physik. Chemie 93, 
385 (1919), speciaal §§ 103-105. 
