924 
zeggen dat hij qnantiseert, zoo alsof ieder molecuul afzonderlijk in 
F 
een cel van het volume was opgesloten. 
2. M. Planck ') vindt eveneens voor den term (63) eerst daardoor 
de goede gedaante, doordat hij de phasenruimte van de moleculen 
(ft-ruimte) in des te groolere ,, elementair gebieden” verdeelt, naarmate 
het aantal moleculen grooter is {G == N'g). Een nadere rechtvaardi- 
ging van deze handelwijze en de bepaling van g worden als nog 
onopgeloste problemen aangeduid. ’). 
3. H. Tetrode [verhandeling (I)] ’) voorziet de uitdrukking voor 
de 
,tliermodynamische waarschijnlijkheid” van den factor opdat 
haar logarithmus de van de entropie overgenomen afhankelijkheid 
van iY,- vertoone. Een combinatorisch bewijs van deze verdeeling 
door JSF! wordt evenwel niet gegeven. “) 
AANVULLENDE NOTEN. 
I. Toelichting aangaande de keuze van het ,,n- en y-geioicht" : 
{p| en jyj. 
Wij willen de definities van j/nj en jyj aan de hand van een veel 
eenvoudiger voorbeeld duidelijk maken; 
Beschouwen wij eerst een PLANCK’schen resonator. Zijn phase q,p 
moet volgens de hypothese der quanta of in q = p = 0 of op één 
b M. Planck, Warmeslrahlung, 2 Aufl. § 126, § 133. 
*) M. Planck, Theorie der Warmeslrahlung, 2 Aufl. p. 131. 
„ , Vortrage der Wolfskehl-Stiftung 1913 in Göttingen (Teubner 
1914) p. 7; Phys. Zeitschr. 14 (1913), p. 258. 
In een latere verhandeling (Sitzber. d. Preuss. Akad., Berlin, 1916, p. 653—667) 
komt Planck nog eens op de vraag terug, waarbij hij de permutabiiiteit van de 
moleculen in aanmerking neemt, maar hij beschouwt zelf zijn uiteenzetting daar 
ter plaatse § 5 niet als een combinatorisch bewijs van zijn bepaling der elementair- 
gebieden. 
*) Ann. d. Phys. 38, p. 434 (1912). 
b H. A. Lorentz, (Versl. Kon. Ak. v. Wetensch. Amsterdam 23 (1) B 914, p. 515, 
— Proceedings Amsterdam 19 , (1917), p. 737), vestigt daarop aan het eind van 
§ 5 de aandacht. H. Tetrode komt naar aanleiding van de opmerking van Lorentz 
in zijn verhandeling (II) — waarin hij de nieuwe afleiding met behulp van het 
proces der verdamping geeft — in een aanhangsel nog eens op zijn eerste aflei- 
ding terug. Toch verklaart hij ook hier weer, — en nu slechts uitvoeriger — , 
dat de deeling door Ni ! noodig is, opdat men de gewenschte afhankelijkheid 
der entropie van Ni verkrijge. — P. Scherrër, Gött. Nachr. 1916, p. 154 beroept 
zich bij dezelfde gelegenheid zonder eenige nadere toelichting op Gibbs, Statistical 
Mechanics, 
