937 
deze wisselwerking kuimen worden verworven. Wanneer wij l)ijv. 
de snellieid van oinzetting \ an een intredend moleknnl niet de groe|) 
X zonden kunnen vaststellen, zon oniniddellijk kunnen nagegaan 
worden welken inxloed verscliillendstandige en verscliillend geaarde 
groepen in de lienzolkern op deze omzettingssnellieid bezaten. 
Hebben wij liijv. een para-orllio-richtende groe|) X dan is te ver- 
wachten, dat de bovenbedoelde oinzettingssnelheid bet meest zal woitlen 
gewijzigd door reeds aanwezige ortlio- ot' [larastandige groepen en 
het minst door metastandige groepen. 
Hadden wij omgekeerd een meta-richtende groep X, dan zou er 
bij overigens gelijkheid van ageerend moleknnl en omstandigheden 
het omgekeerde te verwachten zijn. 
Voor ons doel hebben wij in de eerste plaats gekozen de diazo- 
teeringsreactie, dat is dus de snelheid van omzetting der NH, groep 
met HNO,, eensdeels omdat de XH^ groep een zeer geprononceerde 
para-ortho-richter is, anderdeels omdat het HXO 3 in zijn karakter 
veel overeenkomst zal hebben met HNO^ het agens, dat door Hollkman 
en zijn leerlingen het uitvoerigst is onderzocht. 
Hierbij zal in acht te nemen zijn, dat de snelheid der diazoteering 
mede afhankelijk kan zijn van de basiciteit van het amine. Het is liijv. 
volstrekt niet uitgesloten, dat de reactie nitslnitend plaats vindt 
tiisschen het vrije amine en het vrije salpeterigznnr. Zij zal dan het 
snelst zijn bij de zwakste bases, omdat de zouten daarvan het meest 
hydroljtisch gesplitst zijn. Zijn nu de meta-gesubstitueerde aminen 
sterker basisch dan de para- en ortho-gesnbstilueerde, dan zouden de 
eerste een geringere diazoteeringssnelheid hebben dan de laatste. 
Daar echter de basiciteit kan worden afgeleid nit gegevens, die van 
de diazoteeringssnelheid onafhankelijk zijn, kan haar invloed in 
rekening woi'den gebracht. 
2. Over de diazoteeringssnelheid voor verschillend gesubstitueerde 
aminen treffen we in de literatnnr slechts een hoogst enkel onder- 
zoek aan. 
De eerste studies gaan terug tot het ondei'zoek van Hantzsch en 
ScHUMANN ^). Zij bepaalden telkens na verschillende tijden de hoeveel- 
heden nog niet omgezet nitriet volgens de Trommsdorfreactie (met 
joodzinkstijfseloplossing). Zooals nader zal blijken kleven aan deze 
methode te groote fouten, dan dat zij voor het bepalen der diazo- 
teeringssnelheden zou zijn te gebruiken. Hantzsch ging als volgt 
te werk: 
h Ber. 33 1691 (1899). 
