970 
beeld te kunnen ontwerpen omtrent de lioegi'ootlieid van den Index 
ceplialiens der Nederlandsclie bevolking in baar geheel. Het was 
daartoe natnnrlijk een eisch om de maten van het hoofd te ver- 
zamelen van een voldoend aantal personen nit elke provincie, 
en bovendien nit zooveel mogelijk verschillende gedeelten van elke 
provincie. Mijn bemoeienissen hebben er nn toe geleid dat ik ten 
slotte beschik over de gegevens van 9975 mannelijke inwoners van 
Nederland, die naar de provincies als volgt zijn verdeeld : 
Groningen 290, Friesland 768, Drenthe 460, Overijsel 467, N.- 
Holland 1326, Z.-Holland 1495, Gelderland 1379, Utrecht 430, 
Zeeland 1243, N. Ilrabant883, Limburg 1243. Deze aantallen, hoewel 
nogal niteenloopend, zijn, althans voor het opstellen van provinciale 
gemiddelden, wel als voldoende te beschouwen. 
Men is gewoon in de anthropologische literatuur met betrekking 
tot het hoofd, zich te bepalen lot mededeeling der gemiddelde waarde 
van den Index cephalicns van eenige bevolkingsgroep, en van het 
numeriek voorkomen der verschillende waarden waaruit het ge- 
middelde van .den index berekend is. Doch zooals reeds opgemerkt, | 
de Index cephalicns is een verhoudingsgetal, en omtrent de absolute i 
afmetingen van hoofd of schedel leert dit getal dus niets. Toch komt 
het mij voor, dat, evenals dit met de lichaamslengte het geval is, 
ook de absolute maten van het hoofd, van anthropologische zijde 
meer waardeering verdienen, dan zij tot nn genieten, omdat zij toch j 
een indrnk kunnen geven \an de grootte van het hoofd. Wanneer | 
men toch van een bevolkingsgroep vaststelt de som van de ge- > 
middelde lengte en breedte van het hoofd, dan heeft men daarin j 
een gegeven, dat, wel is waar onvolledig, maar toch bij benadering } 
een maatstaf is voor de grootte van hei hoofd. En deze maatstaf is i 
zelfs betrouwbaarder dan die voor den omvat)g van het hoofd, daar ' 
bij de bepaling van dezen altijd de individueel wisselende dikte der j 
beharing medegerekend wordt, hetgeen bij de bepaling van lengte i 
en breedte niet het geval is. Ik ben dan ook van meening dat men 
in den som van lengte en breedte der hoofden, een eenigszins be- 
trouwbaar gegeven bezit, om door vergelijking de vraag te beant- 
woorden, of de hootVlen der bewoners van de verschillende provincies 
gemiddeld even groot zijn, dan wel in dit opzicht onderling ver- 
schillen. Ook naar deze richting heb ik mijne gegevens verwerkt 
en ga nn over tot de mededeeling van de resultaten dezer onder- 
zoekingen. 
Men leert deze resultaten in hoofdzaak kennen, nit de aan deze 
verhandeling toegevoegde kaart. In elke provincie zijn twee getallen 
geplaatst. Het meer ,, noordelijk” slaande getal leert den gemiddelden 
