975 
blijkt in de eerste plaats dat het verschil tnsschen de hoogste en de 
laagste ‘ waarde opmerkelijk gering is. De laagste waarde werd 
gevonden in Noord-Holland, waar de som van de gemiddelde lengte 
en breedte van het hoofd 343 m.M. bedraagt, terwijl Groningen 
met een bedrag van 348 m.M. de hoogste in de reeks is. Het grootste 
verschil bedraagt dus slechts 5 inM. Dit verschil is zoo gering dat 
men geneigd zou zijn er geen beteekenis aan toe te kennen, ware 
i het niet dat een blik op de kaai't leert, dat er een bepaalde regel- 
I matigheid in de verschillen der provinciale gemiddelden niet te 
I ontkennen valt. Vergelijkt men toch de gegevens op de kaart dan 
j blijkt, dat zonder uitzondering de oostelijke provincies een hooger 
! somgemiddelde aanwijzen dan de westelijke. Met andere woorden, 
I al is de toeneming gering, toch is het onmiskenbaar, dat in de richting 
j van de Oostgrens van ons land de hoofden grooter worden, voor 
j zoover namelijk deze grootte door de som van lengte en breedte 
j van het hoofd uitgedrukt kau worden. Dit moge blijken uit de 
t volgende tabel, waarin de oostelijke en westelijke provincies naast 
elkander gerangschikt zijn. 
Noord-Holland 
Zuid-Holland 
Utrecht 
Zeeland 
343 
343.5 
343.5 
344.4 
Groningen 348 
Drenthe 347.6 
Overijsel 347.3 
Limburg 346.2 
Aan de tweede rij zou nog kunnen worden toegevoegd de Achter- 
hoek van Gelderland met een gemiddelde van 346.2. 
De tegenstelling tusschen de twee rijen is naar ’t mij voorkomt 
te regelmatig om hieraan elke beteekenis te ontzeggen. Zoekt men 
nu naar eenig verband met de ethnologische elementen onzer bevol- 
king, dan blijkt dat het gemiddelde kleiner is, daai waar het Friesche 
element sterk vertegenwoordigd is, terwijl het Saksische element zich 
door een hooger gemiddelde kenmerkt. Zeer opmerkelijk is in dit 
opzicht het verschil tusschen de bevolking van Friesland (344 m.M.) 
en Groningen (348 m.M.). 
Vraagt men nu welke van de beide maten tot dit verschil in somge- 
middelde heeft bijgedragen, dan blijkt uit de desbetreffende tabel, 
|dat van de oostelijke bevolking zoowel de lengte als de breedte van 
het hoofd gemiddeld grooter is, hetgeen ten overvloede uit het 
onderstaande overzicht blijkt. 
Gemiddelde hoofdlengle. 
Groningen 192 Friesland 190.6 
Drenthe 192 N.-Holland 190.— 
Overijsel 191.4 Z. -Holland 191.2 
Utrecht 190.3 
