981 
kringen met de gelatine-streep-metliode te constnieeren met de hae- 
modigestieve kringen op de bloedgal-plaat samenvallen. 
Voorts vermeld ik hier nog proeven met B. prodigiosus, een 
gelatine-vervloeienden coccus uit de lucht, B. nntJivacis, Vibvio dien- 
bar, alle haemodigestief en de gelatine vervloeiend, tegenover B. 
ti/phi, coli, B. paratyphi A. en B., B. pseudo-tuberculosis rodentium, 
B. dysenteriae Shiga en Flexneh, die geen kring op de bloedgal[)laat 
maken en de gelatine ook niet doen vervloeien. Ook deze gezamen- 
lijke uitkomst pleit voor de identiteit der bedoelde werkingen. 
Een punt wil ik nog aanroeren ; reeds vroeger heb ik er op 
gewezen dat men bij een organisme waarvan caseinekring en gela- 
tinekring elkander op den eenen voedingsbodem volkomen dekken, op 
een anderen voeditigsbodem soms hun congruentie ziet opgeheven 
worden ; heeft men glycerine toegevoegd aan de caseineplaat waarop 
men den cholera-vibrio ent, dan zal de denkbeeldige gelatine-ver- 
vloeiingskring een eindweegs binnen den kring van caseine-verte- 
ring blijven. 
Zoo nam ik ook waar dat bij een uit de lucht geisoleerden sterk 
haemodigestieven coccus de kring van gelatiiie-vervloeiing nog iets 
grooter was dan die der haemodigestie (op bloedgalplaat). Uit de 
genoemde experimenteele ervaring van vroeger blijkt dat hierin geen 
argument ligt tegen de identiteit der haemodigestieve en kollolyti- 
sche bacteriewerking. 
Tenslotte mag ik doen opmerken dat uit deze onderzoekingen 
blijkt dat zoowel de bloedgal-plaat als de caseineplaat kunnen dienen 
ter vervanging van de bouillon-gelatine bij de determinatie van een 
bacterie; dit is een voordeel bij het werken in tropische kust- 
streken waar het gebruik van met gelatine samengestelde voedings- 
bodems door de hoogere temperatuur der lucht aan bezwaren 
onderhevig is. 
Amsterdam, Institnut voor tropische hygiene, afdeeling 
Maart 1920. van het Kolonund Instituut. 
