48 
en geotropische prikkels. Bij eenzijdig helder daglicht krommen zich 
de lang' nitgegroeide stelen reeds duidelijk na ± 10 minuten, in 
zonlicht na 5 min. 
De nu volgende waarnemingen werden verricht in de donkere 
kamer van het Bolaniscli Laboratorium te Utrecht'). Gas is daar 
niet aanwezig, van laboratoriumluclit ondervond ik geen bepaalde 
bezwaren, de objecten vertoonden wel veel niitaties, maar dit was 
ook buiten ’t geval. De temperatuur was 13 — 15° C.; de waarne- 
mingen werden gedaan met rood licht (electr. lamp met safranine- 
klok), dat blijkens voorproeven na uren inwerking op 1 a 2 d.M. 
afstand slechts een zeer geilnge kromming te weeg bracht, die mis- 
schien nog ten deele van thermoti'opischen aard was. 
Het materiaal, nagenoeg een reinkuituur, afkomstig van een 
bescliaduwde slootkant bij Amersfoort, werd met een sclierp mes 
in stukken gesneden, die juist in de gewotie bakjes voor Avena 
gebruikt pasten. Daarna werden de bakjes minstens een week in 
’t donker gezet, alvorens voor de proeven gebruikt te worden. 
Slechts de objecten met stelen van 15 a 25 m.M. waren voor de proeven 
geschikt, de grootere waren te slap. Veel van de sporogoniën moesten 
voor de proef begon worden weggeknipt, daar zij scheef gegroeid 
waren of nutaties vertoonden; slechts de vertikaal geplaatste stelen 
werden gebruikt en wel zoo, dat bij iedere proef 20 stuks als object 
dienden "). 
De krommingen wei'den makroskopisch waargenomen, het zwarte 
sporogonium wees de uitwijking zeer duidelijk aan. Ten einde 
toevallige nutaties geen invloed op den uitslag te doen uitoefenen, 
werd de experiinenteele reactietijd ’) beschouwd als de tijdduur 
waarna 10 van de 20 objecten de kromming vertoondeii. Tenzij ’t 
tegendeel uit de proef zelf blijkt, werd ’t materiaal na de prikke- 
ling op de klinostaat geplaatst (omloopstijd ± 6 rninuteiO- 
De lichtsterkte der verschillende electi'ische lichtbronnen werd 
bepaald met den fotometer van Webër, eenige schommelingen door 
wisseling van de netspanning kunnen voorgekomen zijn, maar waren 
voor dit onderzoek niet van principieele beteekenis. 
') Dank zij de welwillendheid van den Heer Went, kon dit onderzoek in de vacantie 
worden voortgezet, waardoor aan het bezwaar, dat de strekking der stelen zich 
bij alle objecten binnen enkele weken afspeelt, zeer tegemoet gekomen werd. 
2) Met materiaal, speciaal voor de proeven gekweekt, zou zeker meer te bereiken 
zijn, maar dit is in voorbereiding. 
W. H. Arisz, (Onderzoekingen over fototropie Diss. Utrecht 1914) definieert 
den experim. reactietijd, als den krommingstijd, die bij een juist makroskopisch 
waarneembare kromming behoort. 
