54 
was de exper. reactietijd 80 — 90 min. Hier is dus niet dat verschil 
in snelheid van foto- en geotropische reactie, dat we bij Avena 
waarnemen. 
De experimenteele drempelwaarde voor de geotropie was ±10 
minuten, de exper. reactietijd dan 150 min. 
Door proeven met ’t centrifugaalapparaat trachtte ik na te gaan 
of de exper. reactietijd bij geotiopie even sterk van de energiehoe- 
veelheid afhankelijk was. Het object bleek hiervoor echter ongeschikt, 
de slappe stelen worden mecl)anisch te veel verbogen en ook de 
bakjes bleken onpractisch voor dit object. Wel vond ik een veel 
langer reactietijd bij prikkeling op een hellingsvlak v. 45° nl. ± 2 uur. 
Ten slotte nog enkele opmerkingen over de mechanische zijde van 
het kromrningsproces en de fotogroeireactie bij objecten als Pellia, 
waar van prikkelgeleiding geen sprake is, de toedracht dus eenvou- 
diger kan zijn dan bij Avena. Voor de mechanische verklaring der 
strekking en kromming van meercellige plantendeelen kunnen twee 
factoren in aanmerking komen, verandering in den turgordruk of in 
den celwand. Vroeger legde men den nadruk op den eersten, nu op den 
tweeden factor^). Wel is de turgordruk een noodzakelijke voorwaarde 
voor de strekking, maar ’t feit bv., dat bij Pellia in winterrust de 
osmot. druk der steelcellen hoog is en toch geeri strekking optreedt, 
daarentegen deze begint en op den top der groote periode zijn hoogtepunt 
bereikt, terwijl de osmot. druk van de winterrust af geleidelijk afneemt, 
wijst erop, dat we bij de reguleering der strekking den hoofdfactor 
moeten zien in verandering van den celwand. Zoo bleek mij bij ver- 
gelijking der convexe en concave zijden van juist gekromde stelen geen 
noemenswaard verschil in osmot. druk, ook gaat een duidelijke kromming 
door eenzijdig daglicht teweeggebracht, reeds een halfuur na begin 
der prikkeling niet dooi' plasmolyse terug. Wijziging der eigenschappen 
van den celwand moet dus hier de meerdere of mindere strekking 
bepalen, wat zich aansluit aan de verklaring der kromming van 
eencellige organen. 
Blaauw l.c. toonde bij Phycomyces aan, dat de fotogroeireactie 
alleen dan optreedt, als de groeiende, 3 è, 4 mM. groote topzone 
belicht wordt en concludeert ook hieruit, dat ’t licht niet door turgor- 
verandering werkt. 
We kunnen nu echter vragen, is die celwandverandering primair 
of secundair m. a. w. is ’t lichtgevoelig systeem in den celwand of in 
’t protoplasma te zoeken; ’t laatste ligt natuurlijk ’t meest voor de 
hand, maar wij moeten niet vergeten, hoe een onderzoek van 
1) W. Pfeffek Physiologie, II. Kap. XIII. 
