134 
hooreiide konden zeggen. Beide proefpersonen waren in somnahule- 
toestand en herinnerden zich in wakenden toestand niets van de 
proef. Een uur daarna herliaalde ik dezelfde proef in wakenden 
toestand met dezelfde lettergrepen en nu bleek in het van buiten 
leeren een belangrijke besparing te bestaan. Deze proef werd eenige 
dagen herhaald, steeds met andere paren lettergrepen. Om de tegen- 
werping te ontgaan, dat men misschien iti wakenden toestand beter 
van buiten leert, heb ik ook in dien toestand gedurende vier dagen 
op denzelfden tijd van den dag andere lettergrepen van buiten laten 
leeren en nu blijkt, dat in wakenden toestand veel vaker moet 
worden gelezen. 
De invloed van onderbewuste psychische inhouden blijkt duidelijk 
uit de belangrijke besparing. 
Een ander duidelijk bewijs van den invloed van onderbewuste 
psychische inhouden op het bewustzijn levert het volgende geval. 
Een patiënt in een vrij ver gevorderd stadium van tuberculose der 
loi)gen kreeg galsteenkolieken, waarvoor een operatie noodig werd 
geoordeeld. Voor een twintigtal jaren had ik dezen patiënt dikwijls 
hypnotisch behandeld en daarom werd door collega Koch met mij 
de mogelijkheid oxerwogen, of deze operatie niet in hypnose zou 
kunnen geschieden. Wij spraken af, om alles voor de narcose klaar 
te zetten en bij onvoldoend effect der hypnotische suggestie onmid- 
dellijk daarvan gebruik te maken. Gelukkig bleek dit niet noodig. 
Gedurende ± uur werd patiënt in hypnose gehouden, waarbij 
steeds ongevoeligheid werd gesuggereerd. De operatie, die vrij 
moeilijk was wegens vergroeiing van de galblaas, werd zonder 
eenige stoornis verricht. Geen enkel oogenblik gaf de patiënt ook 
maar de geringste teekenen van pijn. Eenigen tijd na de operatie 
werd patiënt wakker en hij herinnerde zich niets. Toch bleek alles, 
wat gedurende de operatie geschiedde, nog in zijn onderbewustzijn 
aanwezig te zijn, want opnieuw in hypnose gebracht, herinnerde 
hij zich nauwkeurig wat door Prof. Koch was gesproken: ,,Met de 
handen afblijven.” ,,Hier heb ik een steen.” ,,Hier is er nog een.” 
Meer werd ook niet gesproken. 
Hieruit blijkt dus het bestaan van de onderbewuste psychische 
inhouden, maar de invloed daarvan op het bewustzijn bleek duidelijk 
uit een andere proef. Wegens zijn tuberculose werd hem door zijn 
medicus het rooken verboden, maar hij scheen daaraan zoodanig 
verslaafd te zijn, dat hij den geheelen dag rookte. Om hem daarvan 
af te hel[)en, gaf ik hem in hypnose de suggestie, dat hij alle be- 
hoefte aan rooken verloren had en na dien tijd (sedert ± 1 jaar) 
