j42 
Het is evenwel bekend, dat naast de hartspier een andere spierlaag 
bestaat n.1. de bundel van His-Tawara, die zich onder het endocard 
bevindt en in de Purkinjesche vezels uitloopt. Oin na te gaan of 
deze bundel zich contraheeren kan, werden driemaal uit het slacht- 
huis harten van pas geslachte schapen in hun bloed en warm in- 
gepakt naar het laboratorium gebracht, waar onmiddellijk een stukje 
spierweefsel werd weggenomen en in een kamertje van Engelmann werd 
gelegd, hetwelk met gedefibrineerd serum, waardoor zuurstof werd ge- 
voerd en dat op een temperatuur van 37° C. werd gehouden, doorstroomd 
werd. Door een electrischen prikkel was op deze wijze een duidelijke 
contractie in het spierweefsel aan te toonen. Een daaropvolgend 
histologisch onderzoek bewees, dat er in twee gevallen nog een paar 
hartspierfibrillen aanwezig waren, die evenwel bij de laatste proef 
geheel ontbraken. Wij mogen dus aannemen, dat dit weefsel zich 
contraheeren kan. Wanneer wij nu ook konden vaststellen dat deze 
bundel door den n. vagus werd voorzien, dan zouden wij hier 
gelijke omstandigheden als bij het schildpadhart mogen aannemen. 
Dit is evenwel niet uit te maken. De verbreiding van sympathicus 
en vagus in het hart schijnt histologisch niet vast te staan. 
Ik meen, dat er gronden bestaan om voor het zoogdierhart de 
mogelijkheid te veronderstellen, dat ook hier de remming aan gelijk- 
tijdige efferente impulsen moet worden toegeschreven, op analoge 
wijze als voor de kniereflexen werd beschreven. Zelfs wanneer de 
vagusprikkel slechts geringe contractie van den spierbundel van His- 
Tawara kan opwekken, dan nog is het heel goed denkbaar, dat 
daaraan de remmende invloed op de hartcontractie moet worden 
toegeschreven. 
