162 
De waarde van S is nog een twijfelaclitig punt. 
Mochten wij aannemen, dat de nevel zwarte straling uitzendt, 
dan zou reeds bij een gemiddelde temperatuur van nog geen 
1500°: «S — - g - sV g. dus aantrekking en afstooting ongeveer even 
groot zijn. 
Dit is ongetwijfeld onjuist; de straling is geringer geweest dan 
men op grond van de wet van Stephan-Hoi.tzmann berekent. Aan 
den anderen kant zal de nevel, naast temperatuurstraling, andere 
straling') hebben uitgezonden, hetgeen het te kort aan temperatuurs- 
straling voor een deel weer vergoedt. 
Het komt ons daarom voor, dat het resultaat van dit onderzoek 
aldus is samen te vatten : 
Wegens de onzekerheid, die bestaat over de door den nevel uit- 
gestraalde hoeveelheid energie, is het moeilijk een goede schatting te 
maken over het bedrag, xoaarmede de aantrekking van den moeder- 
nevel og een gas afgescheiden planeet, tengevolge van den stralings- 
druk, moet verminderd loorden. Tengevolge van de samentrekking, 
zoowel van planeet als nevel, zal het bedoeld effect voortdurend af- 
nemen en ook in 7 algemeen grooter geweest zijn voor de grootere en 
verder af gelegen planeten. Het is, alles sanmigenomen, niet buiten- 
gesloten te achten, dat de genoemde vermindering , althans hij de 
groote planeten, een zeer merkbaar bedrag gehad heeft. 
Indien er in ons zonnesysteem dus bijzonderheden mochten voor- 
komen, die als resultaat van een dergelijke gravitatieverandering 
verklaard kunnen worden, bestaat er alle reden deze verklaring te 
aanvaarden. En inderdaad schijnt dit het geval te zijn, o. a. met de 
kleine hellingen en kleine excentriciteiten der groote planeten. (Zie 
o. a. Nölke 1. c.). Hierop in te gaan, ligt buiten ons bestek. 
^ 4. Gravitatie en .stralingsdruk in een nevelvlek. 
In afwijking met de vorige zullen wij thans de meer onregel- 
matige nevelvlekken beschouwen, die twee of meer condensaties 
vertoonen, zooals bijv. de Durnbbell-nevel. 
De meeste nevels hebben afmetingen, die waarschijnlijk in 
duizenden Neptunusbaanstralen te meten zijn. Over hun massa’s 
weet men niet veel. Maar als wij aannemen, dat uit een dergelijke 
nevelvlek een veelvoudige ster zal ontstaan, moeten wij elk der 
deelen van den nevel een massa van dezelfde orde van grootte 
geven, als onze zon heeft. Om tot een ruwe schatting der optredende 
b Het licht van kometenstaarten en, waarschijnlijk, van de meeste nevels ont- 
staat, behalve door temperatuurstraling, door andere nog niet geheel bekende 
processen. 
