191 
Wanneer we beide groepen postulaten vergelijken blijkt postulaat 
II, 2 identiek te zijn met I, 2a. 
Postulaat II, 1 en I, 1 verschillen slechts in zoovene, dat aan 
de waarnemingen bij de tweede methode grootere eischen worden 
gesteld en de vraag i-educeert zich dus tot de volgende: 
Welke eischen moeten aan de waarnemingen worden gesteld opdat 
zij geschikt zijn voor het afleiden van een klokgang ? 
Daarvoor is het allereerst wenschelijk, dat de programsterren alle 
ingesloten zijn tusschen fund. sterren, zoodat dus nergens extra- 
polatie van den klokgang plaats vindt, in tijden, waar geen fund. 
sterren zijn waargenomen (dus steeds aan vangen met en steeds ein- 
digen met een aantal fund. sterren). 
Ten tweede is daarvoor noodzakelijk, dat de fund. sterren, of Hevel- 
de groepen van fund. sterren voldoende ver van elkaar liggen, opdat 
de toevallige fouten in de doorgangstijden gedeeld door hun tijds- 
afstand onderling, kleine grootheden opleveren. 
Deze vereischten kunnen theoretisch steeds vervuld worden door 
een doelmatige opstelling van het waarnemingsprogramma. 
Slechts bij avonden, die ontijdig onderbroken worden door op- 
komende bewolking kan buiten de macht van den waarnemer hierin 
gefaald worden. 
Het is dus noodig de nauwkeurigheid der verkregen doorgangs- 
tijden nader te beschouwen. 
De doorgangstijden der fund. sterren worden beïnvloed door twee 
soorten fouten ; 
1". toevallige, 
2“. systematische. 
Omtrent den invloed der eerste kan een indruk verkregen worden 
uit de middelbare fout van den doorgangstijd, afgeleid uit de afzon- 
derlijke draadsdoorgangen (in het Leidsche geval elf). Deze middel- 
bare fout zal in het algemeen 0®.024 niet overschrijden. Hadden we 
dus twee groepen van vier fund. sterren elk, uit elkaar liggende 
twee uur, dan zon als middelbare fout van den klokgang volgen; 
± 
1^0.012’ -p 0.012’ 
12Ö 
= ± 0 . 00014 . 
De tweede categorie fouten speelt echter een minstens even groote 
rol en het moet daarom een eerste werk zijn de doorgangstijden 
daarvan te zuiveren. 
Onder deze systematische fouten zou ik willen rangschikken ; 
1°. helderheidsfout. 
Door zooveel mogelijk gebruik te maken van gazen, kan deze 
