Natuurkunde. — W. H. Keksom. „De berekening der moleculaire 
quadrupoohnomenten idt de toestnndsvei'gelijking.'’ (Mededeeling 
N". 9 uit het Laboratorium voor Natuurkunde en Plijsische 
Scheikunde der Veeartsen ijk undige Hoogeschool.) 
(Aangeboden door de Heeren H. Kameelinöh Onnes en J. P. Kuenen). 
^ 1. Inleiding. De eerste term, die in de ontwikkeling van den 
potentiaal in het veld van de electrische ladingen in een om wentelings- 
symmetrisch homopolair molecuul bij de ontwikkeling naar machten van 
optreedt, kan opgevat worden als afkomstig van een zonalen 
quadrupool. 
De moleculaire attractie in tweeatomige homopolaire gassen is, 
althans voor zoover dat uit het onderzoek van de toestandsveigelijking, 
in het bijzonder voor waterstof, blijkt, bij de hoogere temperaturen 
en in verdunden gastoestand, in eerste benadering te beschouwen als 
te danken aan een zoodanigen quadrupoolterm in het krachtveld 
van het molecuul. Dat daarbij ten slotte gemiddeld eene attractie 
optreedt is toe te schrijven aan 2 oorzaken: 1". dat twee moleculen 
bij onderlinge nadering elkander zullen trachten te richten zoodanig 
dat zij elkander aantrekken, en 2'. dat bij onderlinge nadering van 
twee moleculen de ladingen in het eene onder de werking van die 
in het andere zich zoodanig verplaatsen, dat ten gevolge hiervan 
eene attractie ontstaat. 
Tot zoover zijn Debije') en schrijver dezes’’) het eens. Verschil 
van meening heerscht er echter omtrent de grootten der quadrupool- 
b P. Debije. Physik. ZS. 22, p. 302, 1921. Interessant is de toepassing 
1 door Debije van deze beschouwingen op eenatomige gassen, waar het 
onder 1“ genoemde onderling richten der moleculen wegvalt en alleen de attractie 
tengevolge van de sub 2*^ genoemde polarisatie der moleculen overblijft. Zie hier- 
voor ook F. ZwiCKY, Physik. ZS. 22, p. 449, 1921. Intussclien zij hierbii opge- 
merkt, dat bij deze toepassing een quadrupoolterm in het veld van het eenatomige 
molecuul leidt tot een gemiddelde waarde van de potentieele energie van twee 
zoodanige moleculen evenredig aan (een bipoolterm zou leiden tot r-b, terwijl 
daarentegen de waarnemingen voor argon meer spreken ten gunste van of 
r- 5 (waterstof beneden het BoYLE-punt zie Leiden Suppl. No. 26 § 3, deze 
Versl. Oct. 1912, p. 678. 
b Meded. N’’. 66. Deze Versl. 29, p. 722, 1920. Physik. ZS. 22, p. 129, 1921. 
