Natuurkunde. — Prof. F. Zeknike; ,,Een niewve, zeer gevoelige 
galvanometer met bewegelijken draadklos" . 
(Aangeboden door den Heer H. Haga). 
Inleiding. Het vraagstuk, de omstaiidighedeii te bepalen waaronder 
een galvanometer van dit tegenwoordig meest gebruikte type zoo 
gevoelig mogelijk wordt, is in de literatuur herliaaldelijk behandeld ‘). 
Men is in ’t koid tot dit resultaat gekomen: bij bepaalden slingertijd 
is de gevoeligheid omgekeerd evenredig met den wortel uit het traag- 
heidsmoment K van het bewegelijk systeem. Het kleiner maken van 
K vond vroeger zijn grens doordat de richtkracht D van de ophariging, 
die daarmee evenredig verkleind moet woi'den, gebonden was aan 
de uiterst bereikte afmetingen van den ophangband, waardoor D 
hoogstens tot 0,2 cgs. daalde. 
In de laatste jaren zijn verschillende galvanometers geconstrueerd 
met veel kleinere richlkrachten. Indien men eens aan geen grens 
voor D gebonden was, dan zou de bereikbare gevoeligheid beperkt 
worden, omdat K niet willekeurig verkleind kan worden door de 
aanwezigheid v'^an den galvanometers giegel. Het is opmerkelijk, dat 
met dil belangrijke onderdeel van het instrument bij de boven aan- 
gehaalde beschouwingen zoo goed als geen rekening gehouden is. 
Alleen Einthoven ’) heeft er nadrukkelijk op gewezen, dat bij het 
beoordeelen van de gevoeligheid van galvanometers met de grootte 
van den spiegel i-ekening gehouden moet worden. Zijn beschouwingen 
leidden, zooals bekend is, tot het construeereti van een ander type, 
den snaargalvanometer, en geven dus geen antwoord op de hier 
gestelde vraag: een galvanometer met draaibare klos en sgiegelajlezing 
zoo gevoelig mogelijk te maken. 
Om deze vraag te beantwoorden zal ik daarom den spiegel gegeveii 
denken. Tognogtoe beschouwde men den spiegel als een wel nood- 
zakelijke, maar schadelijke toevoeging, omdat hij het traagheids- 
moment grooter maakt. Bij verschillende instrumenten uit den handel 
vindt men dan ook dat het traagheidsmoment van het spiegeltje 
b O. a. W. Jaeger, Z f. Instrumentenk. 23, 261 en 533 (1903). 
W. P. White, Phys. Rev. 19, 305 (1904). 
W. J. H. Moll, deze Versl. 22, 206 (1913). 
Uitvoerige bespreking bij W. Jaeger, Elektrische Messtechnik, Leipzig 
1917, pg. 204 en vlgg. 
b W. Einthoven, Ann. d. Physik 12, 1062 (1903). 
