247 
zijn. Inderdaad verbetert (lierdoor de interferentiefignnr, maar geheel 
juist wordt ze nog niet. 
De bundels moeten namelijk nog aan eene voorwaarde voldoen, 
waarvan het bestaan bij de volgende proef werd opgernerkl. 
In navolging van Lissajous werd de naam ,,unisson” gegeven 
aan de figuur, voortgebracht door twee gelijke slingers, met deze 
uitbreiding, dat ook de geheele familie van ellipsen, beschreven als 
het phaseverschil verandert van 90° tot 0°, unisson werd genoemd. 
Dc beginkromme was de ingeschreven cirkel van het vierkant op de 
amplitudes, de eindkromme was een diagonaal van dat vierkant. 
Een verdere uitbreiding is, dat men de beweging niet laat eindigen, 
als de diagonaal is doorloopen, maar door laat gaan tot wederom 
een cirkel wordt beschreven, die door het (nagenoeg gelijk) afnemen 
der amplitudes tengevolge van wrijving, kleiner is dan de begineirkel. 
Het geheel, dat we ,, voortgezette unisson” zullen noemen, vertoont 
nu een superpositie van een grootere en een kleinere unisson en 
als zoodanig interferentiekrommen, die den vorm blijken te hebben 
van een bundel ellipsen, waarvan de groote assen met die der beide 
unissons samenvallen (tig. III). 
Deze bundel interferentiekrommen nu ondergaat een merkwaardige 
verandering, als men van één der samenstellende bewegingen den 
wrijvingsweerstand vergroot, wat geleidelijk geschieden kan door 
middel van het schroefge wicht aan het uiteinde van de schaar. 
Men ziet hierdoor eerst den ellipsenbnndel veranderen in een vlam- 
vormige figuur (fig. IV), daarna vormt zich om het centrum een 
donker kruis (fig. V) en ten slotte ontstaat een hyperbolenbundel 
(fig. VI), die het duidelijkst is, als de groote assen van begin- en 
eindellips een hoek maken tusschen 45° en 90°. Bij een grooteren 
hoek neemt de duidelijkheid snel af. 
Het vermeerderen van den weerstand van één der samenstellende 
bewegingen heeft het snellere afnemen van een der amplitudes 
tengevolge, zoodat de ellipsen niet meer in vierkanten, maar in 
rechthoeken beschreven worden. Daar van elke ellips de groote as 
langs een diagonaal van den omgeschreven rechthoek valt, treedt 
op deze wijze eene draaiing van de ellips om het middelpunt op, 
gepaard gaande met de reeds beschreven vormverandering. 
Beschouwt men de voortgezette unisson als eene superpositie van 
twee gewone unissons, dan heeft blijkbaar de draaiing van deze in 
tegengestelden zin plaats. 
Het beginsel der draaiing volgt overigens oogenblikkelijk uit de 
wiskundige interpretatie van het verschijnsel. In mijne eerste mede- 
deeling is reeds gezegd, dat de ellipsen bij superpositie van concen- 
