352 
in de bovenkaak tanden tot aan de naso-praeorbitaalopening waar- 
nemen; de duidelijke scheiding tussclien praeorbitaal- en nasale 
opening is geheel overeenkomstig met a, terwijl ook cl die schei- 
dingslamel vertoont, hoewel iets meer naar lacrimale-jugale ver- 
schoven, hetgeen echter door onnauwkeurige omgrenzing van de 
laatste beenbrug geschieden kan. 
Wervelkolom. Een merkwaardig feit is, dat de meeste langsnuitige 
Pterodactyli ook langgerekte halswervels bezitten; maar vooral is 
dat een kenmerk voor a en voor Pterodactylus longicollum v. Meyer, 
waarvan 2 exemplaren zijn afgebeeld door v. Meyer (12, Tab. VII 
tig. 1 —4) en een ander door Plieninger (15, Taf. XIX). 
Plieninger (l.c. pag. 297) neemt 8 voor het meest waarschijnlijke 
aantal halswervels aan ; O. Abel (2, pag. 560) zeven. Maar indien men 
den atlas medetelt, komt men bij de meeste soorten tot zeven hals- 
wervels, tenminste bij de Rhamphorhjnchoidea ; bij de Pterodactyli 
is het mogelijk, dat er 8 voorkomen ; ook bij a zou men dat ver- 
moeden. De verhouding tusschen lengte en breedte van den 5®“ hals- 
wervel is bij a : 7 : 2 ; 6 : ? ; c ; 5 : 2 ; f/ : 7 : 2 ; ƒ : 6 : 2 ; zoodat C 
nog het meest verschil met a oplevert. Bij het Stuttgartsche exem- 
plaar van Pt. longicollum is deze veihouding 8 : 2. Nemen we, met 
v. Meyer, aan, dat c een jong exemplaar van a is, dan kan, wat 
deze verhouding aangaat, ook worden verondersteld, dat Pt. longi- 
collum een ouder individu is. Merkwaardig is ook, hoe de wervels 
van c een veel robuster vorm hebben dan cl, en deze weer meer 
dan a en ƒ. 
De romp wervels (volgens Abel en Plieninger bezitten alleen de 
Rhamphüihynchoidea 2 lendewervels) hebben bij a de eigenaardig- 
heid, zeer groote processus spinosi te bezitten, terwijl transversale 
uitsteeksels weinig ontwikkeld zijn; ook bij ƒ merkten we reeds 
hetzelfde op. Bij sommige exemplaren laten de ribben duidelijk een 
tuberculum en capitulum onderscheiden, iels, wat wij bij ƒ, doordat 
de ribben onder het gesteente daar ter plaatse bedolven zijn, niet 
kunnen zien. 
Voorste extremiteiten. Over het algemeen wordt aan de verhou- 
ding van de lengten der verschillende beenstukken nogal waarde 
gehecht, wat ik, met het oog op den verschillenden ouderdom der 
exemplaren, slechts met veel aarzeling zou durven doen. Evenwel 
volgt hier een tabel (zie p. 353) van de verhoudingen. 
Dat h een langere eindphalange van den vliegvinger bezit dan a, is 
hier van minder belang, daar het vaak zoo moeilijk is, het werkelijke 
eind van die phalange te bepalen. Dit is dan ook het eenige punt, 
waar (zie de tabel) de curven van a en b elkaar zouden kruisen. 
