355 
van ’t daarboven gelegen kootje. Men moet in ’t algemeen zeer 
voorzichtig zijn, daar ook Plieninger er op wijst, hoe vaak epiphjsen 
van beenderen geheel los komen te liggen. Ook de exemplaren c 
en d laten aan IV slechts 4 kootjes waarnemen, en een nadere 
beschouwing van ƒ laat de formule luiden: 2 3 3 4 J, waaruit dus 
waarschijnlijk volgt, dat het kleine kootje bij a op de afbeeldingen 
aan III te zien, een losse epiphyse is, te meer, daar bij c en d 
zoo’n kootje evenmin is waar te nemen als bij /. Reeds von Meyer 
zegt bij de bespreking van de verschillende aantallen kootjes bij de 
verschillende soorten van Pterodactylus : ,,Es ist bemerkenswerth, 
dass diese Abweichungen in den Zahlen der Zehenglieder sich an 
Thieren vorfinden, die in den Zahlen der Fingerglieder Ueberein- 
stimmung zeigen und auch sonst einander so nahe stehen, dass eine 
weitere Trennung als in Species mit ihnen nicht vorgenommen 
werden kann”. Men diene bij een nader onderzoek dus nog eens 
nauwkeurig de aantallen der pbalangen te herzien. Het getal 
2 3 3 4 1 komt nu voor bij : Pt. longirostris, Pt. scolopaciceps, 
Pt. Kochi (Haarlem), misschien ook bij Rhamphorhynchus Gemmingi. 
Toch moet ik hier, voorzichtigheidshalve, aan toevoegen, dat het 
onderzoek naar het al of niet aanwezig zijn van zulke kleine been- 
stukjes, vooral, als de beenderen beschadigd zijn, zooals haast steeds 
het geval is, met groote moeilijkheden gepaard gaat. Een nauwkeurig 
onderzoek, aan ƒ met sterke loupen verricht, doet nl. twijfel ontstaan 
over het al of niet voorkomen dier beentjes, zooals uit de afzonderlijke 
afbeeldingen der 4® en 3® teenen volgt. Uit die afbeeldingen blijkt 
zelfs, dat het niet is uitgesloten, dat ook het kleine kootje van IV, 
dat ik hierboven nog aannam, een epiphyse is, en dat de formule 
2 3 3 3 1 niet onmogelijk is, vooral waar deze ook voor andere 
soorten (b.v. voor Pterod. micronyx) gevonden is. 
Gaat men thans de verschillende, hierboven opgenoemde feiten 
na, dan blijkt, dat a en f zeker tot dezelfde soort gerekend moeten 
worden; dat het waarschijnlijk is, dat b ook tot de species Pt. lon- 
girostris behoort; dat c zeer goed een jong exemplaar van deze 
soort kan zijn; en dat eindelijk d het meest waarschijnlijk tot Pt. 
longirostris moet gerekend worden, terwijl tevens de mogelijkheid 
werd uitgesproken, dat de verschillen, tusschen d en de ovei-ige 
exemplaren bestaande, geslachtelijke differentiaties zouden kunnen zijn. 
Eindelijk zij nog iets opgemerkt omtrent de pteroid-viaag. 
Een der belangrijkste en meest recente studies omtrent dit vraag- 
stuk is die van F. Plieninger (Ueber die Hand der Pterosaurier, 
Centralblatt für Min., Geol. u. Pal., 1906, p. 399 — 412), waarover 
een nagenoeg gelijkluidende verhandeling voorkomt in Palaeonto- 
