382 
genomen Kloet-ernpties (fig. 3) en dal de lieele modderstroom uit 
de vallei der tienduizend rookpluimen een warme lahar was. 
Op den laiiar van den Kloet werden pseudo-vulkanische ver- 
schijnselen waargenomen in verband staande met het verdampen 
van regen- en grondwater en het plotseling te voorschijn treden 
van waterdamp onder spanning. Dat die spanning nogal hoog kan 
zijn, volgt uit de temperatuur van 360° C., die Kemmerling eenige 
dagen na de laatste uitbarsting aan uit den lahar stroomende gassen 
kon meten. 
De hoogste gemeten temperatuur in de x allei der tienduizend rook- 
pluimen bedroeg 645° C. (lit. 6 p. 250). Ik zou niet durven beweren, 
dat de rookpluimeïi in de laatstgenoemde vallei alle afkomstig zijn 
van de warmte die in den lahar opgesloten is. Wel is waar is het 
lahar materiaal door zijn puimsleengehalte een uitstekende isolator 
tegen warrntevei-lies, zoodat het zeer goed mogelijk schijnt, dat de 
lahar van Mt. Katmai ook nog na jaren een gedeelte van zijn eigen 
warmte zal behouden, maar er zijn drie feiten door Gkiggs genoemd 
die er toch voor spreken, dat er nog een andere warmtebron in de 
vallei bestaat. 
In de eerste plaats werden echte solfataren waargenomen met de 
sublimatie-producten : realgaar, auripigment en zwavel (lit. 4 p. 105) 
welk feit volgens onze ervaringen nog moet worden teriiggebracht 
op magma in den ondergrond. 
In de tweede plaats gelukte het Griggs fumarolen te vinden, die 
niet op den modderstroom waren gelegen, maar daarnaast in het 
gesteente (Jura-zandsteen) dat plaatselijk den ondergrond van den 
modderstroom vormt (lit. 4 p. 111). 
En in de derde plaats is aan een einde van de vallei de lava 
uit den grond te voorschijn getreden en heeft het daar de tholoïde 
Novarupta gevormd (lit. 4, p. lil). Deze drie feiten kunnen niet 
in overeenstemming worden gebracht met de eigenschappen der 
warme lahars zooals wij die van den Kloet kennen en worden door 
Griggs verklaard (lit. 4) door de aanname dat het magma onder 
de vallei dicht bij de oppervlakte ligt. 
Daar het echtei- zeker is dat de Katmai-lahar ook pseudo-vulka- 
nische verschijnselen te voorschijn zal roepen, evenals de Kloetlahars 
dat hebben gedaan, is wellicht uit gedetailleerde gegevens op te 
maken of inderdaad aangenomen moet worden (lit. 4, p. 116) dat 
het areaal waarover het magma dicht aan de oppervlakte komt, 
32 km. lang is, of dat gedeelten van dit gebied geen echt vulka- 
nische verschijnselen maar slechts pseudo-vulkanisclie lahar-verschijn- 
selen vertonnen. 
