52 
kritische grootheden bij associatie’), en wel voor het speciale, zeer 
belangrijke geval dat a tengevolge der dissociatie der dubbelmoleculen 
aanmerkelijk wordt vergroot. Volgens mijne jongste onderzoekingen 
treedt dit geval overal op, waar de dissociatie (zooals bij HgJ tot 
vrije atomen voert, voor welke de verhoogde valentie-aantrekkingen 
zoo enorm veel grooter zijn dan bij de verbindingen ’). 
4. Dampdrukken en waarden der damp dichtheid D,. 
Wij beginnen met de behandeling van het tot dusver bekende 
experimenteele materiaal. Ter aanvulling daarvan is het echter nood- 
zakelijk bij benadering de waarden van (de dichtheid van den 
verzadigden damp) te kennen. Maar daartoe moeten eerst bij bena- 
dering de waarden der dampdrukken bekend zijn. 
Neemt men de kritische temperatuur = 1427° C. =j700° abs. 
aan, en pc = li00 atm., dan volgt uit de bekende formule 
bij 100°, 200°, 300°, 500°, 700° en 880° C., waar p resp. = 0,28 mm., 
17,2 mm., 246 mm., 8 atm., 50 atm. en 162 atm. bedraagt'): 
/,,= 1,82 1,81 1,80 1,78 1,80 1,75. 
1) Arch. Teyler (2) 11, 3e Partié (1908), p. 1 — 96; Deze Verslagen 23 (1914), 
p. 151. Wij herinneren er aan, dat door het hloote feit alleen der dissociatie bij 
Tc (L.b en ac< dus = Ü) de waarden van Tc en pc aanmerkelijk worden verhoogd. 
Zoo vonden wij dat voor a; = 1/3 Tc reeds met 10,6%, voor a: = ’/2 met 11,5%, 
en voor x = % met 9,9% wordt verhoogd (bij X = 0 en re = 1 is de factor 
natuurlijk = 1), d. w. z. voor , ideale” stoffen. Voor „gewone” stoffen en voor de 
gevallen dat bij de associatie bv. aö niet = 0 is, worden deze bedragen aanmerkelijk 
verhoogd. En wat pc betreft, zoo worden deze verhoogingen bij ideale stoffen bij 
dezelfde waarden van X resp. 47,7, 54,3 en 47,6%. Derhalve reeds gemiddeld 
50% tusschen x = V3 en rc = welk bedrag nog aanzienlijk wordt verhoogd 
bij gewone stoffen en a 5 niet = 0. 
Maar wanneer nu bovendien au zoo enorm groot is als bij kwik bv. (vroeger 
onderstelden wij altijd a« = 0, wijl wij alleen te doen hadden met stoffen die niet 
als geïsoleerde atomen optreden met de zoo sterk verhoogde valentie-aantrekkingen), 
dan worden Tc en vooral pc nog in veel sterkere mate verhoogd, al is de waarde 
van x slechts gering. 
*) Deze Verslagen 24 — 26; vooral 27 (1918), p. 524. Ook Z. f. anorg. Gh. 
104, 56-156 (1918) en J. d. Ch. Ph. 16 (1918), p. 411. 
*) pc = 1150 atm. in plaats van 1100 atm. zou voor de eerste waarde van f 
1,83 geven, voor de laatste 1,80, waardoor het nagenoeg konstante verloop dezer 
grootheid nog iets beter zou worden. Hoe meer pc beneden 1100 atm. wordt 
aangenomen, hoe sterker de ongeoorloofde daling der /"-waarden wordt bij stijging 
der temperatuur. De waarde 1100 atm. kan dus wel als een minimum worden 
beschouwd, en Pc zal eerder iets grooter dan dit bedrag, dan kleiner gevonden 
worden. Wij herinneren er aan dat het verloop der waarden van f een scherp 
