77 
Onderzoekingen van ThurmanO Kraus* *) hebben de 
groote beteekenis van deze factoren, vooral voor bergstreken in ’t licht 
gesteld. Zoo is ’t te verklaren, dat een plant hier kalkmijdend, 
elders kalk verdragend kan zijn ; ook concurrentie tnsschen naverwante 
soorten kan hierbij een rol spelen, zooals door Nageli met ’t bekende 
voorbeeld van Achillea atrata en Achillea rnoschata is aangetoond. 
In ons geval op Goeree is echter van geen van deze factoren 
sprake. De bodem is in beide terreinen zand van nagenoeg gelijke 
korrelgrootte, en met gering humusgehalte, de temperatuur verschilt 
bij zonbestraling niet noemenswaard op overeenkomstige plaatsen, 
toch bevatten de drogere gronden van het land van Diepenhorst 
de bedoelde planten wel en de drogere terreinen der West- en 
Middelduinen niet. Ook de concentratie van het bodemwater kan 
moeilijk de beslissende factor zijn ’). De xerophytische brem bewoont 
de droge terreinen van het Land van Diepenhorst, waai de con- 
centratie van het bodemwater groot is en slechts een hooge osmo- 
tische druk in de weefsels in staat is, water hieraan te onttrekken. 
De brem mijdt daarentegen, zoowel de droge als de vochtiger deelen 
der Middelduinen. In de eerste zou door het hooger kalkgehalte de 
concentratie van het bodemwater iets hooger kunnen zijn, in de laatste 
is dit zeker niet het geval. Toch ligt het voor de hand, dat edaphische 
factoren hier van beteekenis zijn en daarbij wil ik dan allereerst op- 
merken, dat zoowel de kalkmijdende als de kalkminnende planten kalk- 
zouten noodig hebben, zooals bijv. voor de boekweit (die meestal op 
kalkarmen grond verbouwd wordt), door waterkulturen blijkt. Ook uit 
een zeer weinig kalk bevattenden bodem is de plant in staat aan- 
zienlijke hoeveelheden op te nemen, zoo heeft de kalkmijdende 
Castanea vesca op diluvialen grond (kalkgehalte ± 0,3 Vo) de asch 
van de blaren 45 kalk, in die van ’t hout zelfs 73 
Het kalkgehalte der kalkmijdende planten is echter meestal zeer 
gering, zooals op eenvoudige wijze met een reactie van Molisch *), 
vorming van het dubbelzout Oaylussiet door middel van een 10 “/o 
Na, CO, oplossing is aan te toonen. 
Kalkmijdende hoogveenplanten zooals Drosera spec.. Orchis macu- 
lata, Narthecium ossifragum, Gentiana pneumonanthe, Pinguicula 
vulgaris, Molinia coerulea, Sphagnuin spec geven dan een zeer 
zwakke reactie, eveneens de brem. Quantitatieve bepalingen leerden mij, 
dat het aschgehalte van een bremplant ± LO “/u van het droogge- 
b Thurman, Essai de phytostatique appliqué a la chaine du Jura. 1849. 
*) Gr. Kraus, Boden und Klima auf kleinstem Raum. 1911. 
*) G. Gola. Saggi di una teoria osmotica del edafismo. Ann. di Bot. VIII 1918. 
'b H. Molisch, Bedrage zur Mikrocheinie der Pllanze. Ber. d. Bot. Ges. 1916. 
