wicht bedroeg, het kalkgehalte van de asch ± 3,5 “/o- dus Ó,5 pró 
mille van het droogge wicht. Al is dan ook het aschgehalte van een 
plant en eveneens de hoeveelheid kalk in de asch sterk verschil- 
lend naar gelang van den bodem, waarop zij groeit toch is dit een 
zeer sterk sprekend verschil met de in de Middelduinen voor- 
komende Trifolium pratense, waar ’t kalkgehalte op ’t drooggewicht 
der plant berekend 2,5 “/o is, dus 50 X zooveel als in de brem. 
Vervolgens wil ik er de aandacht op vestigen, dat Ca CO 3 in vele 
gevallen een schadelijken invloed op de kalkmijdende planten b.v. 
de tamme kastanje uitoefent. Voor hoogveenplanten, voor de mj^co- 
trophen als Calluna en Erica is dit bekend genoeg, maar misschien 
uit den invloed der Calciumzouten op de inycorrhiza te verklaren. 
Daar de geheele stofwisseling dezer mycotrophen nog zoozeer in 
het duister ligt, wil ik deze liever buiten beschouwing laten, maar 
meer den nadruk leggen op de brem ’). Proeven van Massart l.c. 
te Coxyde verricht toonden de schadelijkheid van den kalkrijken bodem 
der jongere duinen voor de brem aan, zonder dat echter nauwkeu- 
rig bleek, waaiin die schadelijke werking bestond. Voor Sphagnum 
spec. staat het geval gunstiger, daar leerden proeven van Paul ’) 
dat reeds oplossingen van 0,01 — 0,03 "/o Ca CO, voor deze planten 
schadelijk zijn, terwijl zij voor Ca SO^ oplossingen veel minder ge- 
voelig zijn. In dat geval kan dus moeilijk de schadelijke werking 
der Ca-ionen als zoodanig de hoofdrol spelen 
Dit voert ons vanzelf tot de beschouwing der reactie van de 
voediiigsoplossing, die in deze laatste gevallen, als CaCO, of CaSO^ 
werd toegevoegd, verschilt. 
Werd 150 gr. droge zandbodem met 50 c.c. gedistilleerd water 
flink geschud en de vloeistof na 24 uur afgetiltreerd, dan vertoonde 
het Altraat bij den zandbodem der zeeduinen (kalkgehalte 2 a 3 “/o) 
een duidelijke alkalische reakfie met lacmoid- en rosolzuuroplossing, 
eveneens een zwakkere alkalische reactie bij dat der Middel- en 
Westduinen (kalkgehalte 0,1 tot 1,0 ’/o)- Daarentegen was de reactie 
neutraal of zwak zuur bij zarid monsters uit het Oude land van 
Diepenhorst (kalkgehalte 0,01 — 0,02 7») waar Sarothamnus, Calluna 
') Bij de kalkmijdende tamme kastanje vindt men in de zwakke exemplaren op 
kalkrijkeren bodem gegroeid ook een hooger Ga-gehalte, dan in de gezonde exem 
plaren van kalkarmen bodem. 
2) Invloed van den kalkrijkeren bodem op de worlelknolletjes en dus de N-opname 
is onwaarschijnlijk. De andere Papilionaceeën hebben ook op den kalkrijkeren 
bodem knolletjes, ook in beide gevallen is er N- bemesting door ’t weidende vee. 
Paul, Mitt. kgl. bayr. Moorkulturanstalt. 1908. 
De meestal kalkmijdende lupine is wel gevoelig voor Ga SO4. 
