en Erica voorkomen. Zou dus misschien in die richting een verklaring 
van het verschil in voorkomen te zoeken zijn ? Een onderzoek van 
Paul l.c. betreffende het voorkomen van Sphagnum in de hoogvenen 
van Beieren wees ook in die richting, eveneens enkele gevallen van 
plantenziekten ‘). Duidelijk is in elk geval, dat verschil in reactie van 
het bodemwater een geheel andere voedingsvloeistof geeft, waardoor 
bijv. bij alkalische reactie door meer kalk de ontledende werking 
van de zuren op de rnoeilijker aantastbare gesteenten is opgeheven. 
Dat, zooals ook voor de hand ligt, het de wortels zijn, die de 
schadelijke werking van meer kalk ondervinden blijkt bijv. bij de 
tamme kastanje, doordat deze op den eik geënt, ook op kalkrijkere 
gronden gedijt. 
Al is echter deze invloed der reactie van het bodemwater van 
groote beteekenis, de eenige factor kan het niet zijn, daarvoor pleiten 
de gevallen, waar twee bodemsoorten gelijke reactie vertoonen en 
toch bij gelijke pliysische factoren, maar bij ongelijk kalkgehalte 
duidelijk verschillende plantengroei bezitten. Als vooibeelden kan ik 
hier aanbalen de binnenduinen, zooals de Middelduinen van Goeree 
eenerzijds, de zeeduinen anderzijds. Orchis morio, Scleranthus perennis, 
e.a. mijden op Goeree de zeeduinen (kalkgehalte 2 — 3 “/,), zijn 
daarentegen te vinden in de Middelduinen (kalkgehalte 0,1 — 1 “/«) 
Ook pleit hiervoor, dat de veelal kalkmijdende lupine wel nadeelige 
gevolgen ondervindt van Ca SO^ bemesting. Daarom wil ik ten 
slotte nog wijzen op het antagonisme der bivalente Ca-ionen, ten 
opzichte der een waardige Kalium- en Natriumionen. Onderzoekingen 
van Loeb ’) op zoölogisch, later van Osterhoüt op botanisch gebied 
(o.a. met plantenwortels verricht'), hebben doen zien, dat zoowel de 
zouten der een waardige als die der tweewaardige metalen elk af- 
zonderlijk genomen, een giftige werking uitoefenen, die echter door 
een bepaalde concentratie der andere opgeheven wordt. 
De permeabiliteit van het protoplasma wordt er zoodanig door 
beïnvloed, dat zij in Na zouten toeneemt tot de dood intreedt, in 
Ca zouten afzonderlijk eerst afneemt om daarna als een zeker mini- 
mum bereikt is weer toe te nemen tot eindelijk ook de dood met 
standvastig worden der permeabiliteit en volledige exosmose intreedt ^). 
Oplossingen daarentegen van bepaalde verhoudingen van Na en Ca 
b o.a. de veenkoloniale haverziekte en de Hooghalensche ziekte bij de rogge. 
2) Loeb, Am. Journ. Physiology. Vol. 3. 1900. 
W. J. v. Osterhoüt, Jahrb. f. Wiss. Botanik Bd. XLVl, 1908, On the 
importance of physiologically balanced Solutions for plants. Botan. Gazette 44. 1907. 
*) Th. Weevers, Betrachtungen und Untersuchungen über die Nekrobiose und 
die letale Ghloroformeinwirkung. Ree. des trav. bot. neerl. Vol. IX. 1912. 
