80 
zonten (b.v. 95,24 Na Cl en 4,76 Ca Cl’ bij proeven met Lami- 
naria ^), laten de normale permeabiliteit onveranderd en maken nor- 
malen groei mogelijk, iels wat Osterhout l.c. tot hypothetische be- 
schouwingen over de werking op het protoplasma aanleiding heeft 
gegeven, waarop ik hier niet wil ingaan. 
Een feit is het echter, dat overmaat van een der beide (in casn 
Ca) zouten als gif werken kan. Dit toonden o.a. bodemproeven van 
Osterhout aan. Toevoeging van CaCP oplossingen aan een overigens 
vrij gunstigen bodem had schadelijke uitwerking op de gekweekte 
planten, toevoeging van K Cl oplossingen niet, wat Osterhout ver- 
klaart door erop te wijzen, dat door toevoeging van Calcium de 
verhouding van beide metalen steeds meer van de optimale afwijkt, 
door toevoeging van Kalium ertoe nadert. 
Keeren wij nu tot ons geval van de brem terug, dan vinden we 
dat in vergelijking van den bodem van het Land van Diepenhorst 
het kalkgehalte in den bodem der Middelduinen van 0,015 “/o tot 
0,90 “/o stijgt, dus ± 60 X zoo groot wordt. Het gehalte aan kalium 
en natriumzouten tezamen stijgt daarentegen niet noemenswaard, 
in de Middelduinen was dit 0,08 “/o? to het Land van Diepenhorst 
0,06 “/„. De verhouding is dus in de West- en Middelduinen zeer 
sterk gewijzigd, zoodat het evenwicht voor de echte kalkmijdende 
planten zooals de brem gestoord is. Voor deze opvatting pleit ook, 
dat men kalkmijdende planten, zooals de tamme kastanje op kalk- 
rijken grond kweeken kan, mits deze van nature kalirijk is’) of er 
kali aan wordt toegevoegd. Door Schimper ’) werd beweerd, dat 
kalk de opname van ijzerzouten hinderde en toevoeging van ijzer- 
zoutoplossing aan kalkrijken grond de ontstane chlorose deed ver- 
dwijnen. Door anderen, zooals Sidorin is dit echter tegengesproken 
en geweten aan de alkaliciteit der gebruikte voedingsoplossing. 
Voor Magnesium is door Loew ■*) betoogd, dat een bepaalde ver- 
houding van Ca en Mg noodzakelijk is voor goede ontwikkeling; 
door Russische en Amerikaansche schrijvers ‘) op het gebied der 
bemestingsleer is dit echter ontkend. 
Bij de hier gevolgde methode van bodemonderzoek vond ik in 
beide bodemsoorten slechts sporen magnesium; een oordeel in 
deze quaestie wil ik mij dus voorbehouden. Wellicht zullen dit latere 
q W. J. V. Osterhout, Antagonism and Permeability. Science Vol. XLV. 1917. 
Arnold Engler, Ber. Schweizer. bot. Ges. 1901. 
q Schimper, Pflanzengeographie. 1908. 
q Loew. Buil. Agric. Goll. Tokyo 1902. Die Lehre vom Kalkfactor. Berlin 1914. 
q A. Dojarenko Journ. f. experim. Landwirtschaft 1903, F. A. Wyatt Journ. 
agr. research 1916. 
