90 
bewerking, mij nog grooter overeenkomst met den tegen woordigen 
Australiër dan met het Papoea-ras deden vinden ^). Naast een groot 
deel van de bovenkaak en een groot deel van de onderkaak [Fig. 
4 — Fig. 7; het voorhanden stuk rechter ramiis mandibiilae is niet 
afgebeeldj, zes losse tanden (welke in de onderkaak ontbreken) en ver- 
schillende groote en kleine fragmenten der cal varia, waaraan de be- 
langrijkste voi'meigenschappen nog wel te herkennen zijn, werden eenige 
stukken van overige skeletdeelen gevonden en enkele beenderen- 
fragmenten van zoogdieren, zoover is na te gaan niet onderscheiden 
van tegenwoordig op Java levende soorten. Al de gevonden beenderen 
verkeerden in denzelfden toestand van fossilisatie ; alle werden 
verspreid, in onsamenhangenden, fragmentairen toestand aangetroffen, 
geheel omkorst, voor zoover zij niet in een breccie waren opgeno- 
men, met een ongelijkmatig dikke, een ruwe oppervlakte vormende, 
geelachtig grijze, kleihoudende kalkconcretie. Deze was zoo vast met 
de daaronder gelegen witte beenzelfstandigheid verbonden, dat zij 
daarmede mechanisch een geheel uitmaakte; alleen het verschil in 
kleur kan hel[)en bij hare verwijderitig. De incrustatie was op de 
meeste plaatsen dun genoeg, dat de algemeene eigenschappen van 
den vorm der beenderen er nauwelijks door gemaskeerd werden. 
Dat het soortelijk gewicht der beenderen van deze fossiele austra- 
loiede menschen hoog is en de fossilisatie een zeer volkomene, wordt 
men reeds gewaar bij het in de hand nemen ; zij zijn inderdaad 
zwaar en koud op het aan voelen als steen. Naar de voorhanden 
overblijfselen kan het gewicht der geheele onderkaak van den Wad- 
jak-mensch 11 op 230 G. berekend worden, dat is een honderd 
gram meer dan het maximum van een tegen woordigen Austra- 
liër. Ten deele is dat meerdere gewicht wel op rekening te stellen 
van de zeer buitengewone grootte en robiisticiteit der fossiele kaak, 
maar zeker is het soortelijk gewicht toch wel een derde hooger dan 
\ an versch been ^). 
Daar directe gegevens ter bepaling van den geologischen 
ouderdom ontbreken — ook artefakten werden niet gevonden — 
heeft eene andere vondst bij Wadjak bijzondere beteekenis. Aan 
den oostelijken hoek van het beschreven i’echtlijnig gedeelte van 
den berg, bij ongeveer 120 M. hoogte boven de vlakte, in gelijk- 
b Verslag van het Mijnwezen, over het Derde Kwartaal 1890. Batavia 1890. 
*) Het s.g. der beenderen van den fossielen mensch van La Chapelle-aux-Saints 
is slechts in de verhouding 1 : IV 5 toegenomen, in plaats van 1 : 1 Vs vermoe- 
delijk dat bij de fossiele Wadjak-menschen. Dit ligt wel vooral aan de gunstiger 
voorwaarden der fossiliseering voor deze laatste beenderen, maar MÜjst toch ook 
zeker op groote oudheid. 
