98 
zoodat zij in de verhouding van het neuroeranium tot het splan- 
chnocraninm deze moderne rassen niet overti'offen. 
Om die verhouding te schatten heeft Arthur Keith ’) de vergelij- 
king der capaciteit met de „palatal area” ingevoerd, dat is met de 
grootte van het vlak begrensd door den buitenrand der tandkronen van 
de bovenkaak en de achter de 3*^® molares getrokken raaklijn. Hij 
vond dat vlak van den bovensten tandenboog bij een vrouwelijken 
chimpanse-schedel, met 320 c.M' capaciteit, gelijk aan 36.5 c.M’; 
op 1 c.M’ ,,palatal area” kwam derhalve 8.7 c.M’ hersenruimte. Aan 
den schedel van een Tasrnaniër was het bovenste tanden boogs vlak 
36.7 c.M’, de capaciteit van dezen schedel was 1350 c.M’, hetgeen 
eene verhouding 'geeft van 1 : 36.8. Bij den Homo neandertalensis 
van Gibraltar’) vond Keith voor deze waarden 31.6 c.M’, en 1200 
c.M’ en de verhouding 1 : 38, maar bij den Aurignac-mensch van 
Combé Cape) Ie is de verliouding 1 ; 53, ongeveer gelijk aan die 
van den tegen woordigen Engelschman, namelijk 1 : 56.3, bij 26.6 
c.M’ bovenste tandenboogsvlak en 1500 c.M’ capaciteit. 
Het tandenboogsvlak nu van den Wadjak-mensch II is met vrij 
groote nauwkeurigheid — daar alleen de kronen der snijtanden en de 
kroon van den rechter ontbreken, — te bepalen op 41 .4 c.M’. Dat van 
Wadjak 1, waarin slechts weinig tandkronen zijn bewaard gebleven, 
meet ongeveer 35 c.M’. Door zijn relatieve kleinheid onderscheidt zich 
dit gebit onmiddellijk in het oog loopend van dat van Wadjak II, 
hetgeen een der vormeigenschappen is die mij doen aannemen, dat 
de het eerst gevonden fossiele mensch een vrouw, de tweede een 
man was. Andere vrouwelijke eigenschappen van Wadjak I zijn : 
de meer gereduceerde vorm der tanden (de bovenste m^ en zijn 
bijna volkomen drieknobbelig), de kleinere afmetingen der vergelijk- 
bare schedeldeelen, ofschoon niet in die mate kleiner als het gebit, 
de minder uitgedrukte wenkbrauwbogen en het niet even sterk 
wijkend voorhoofd, de, met betrekking tot hunne breedte, hooger 
oogkassen, de iets geringere ontwikkeling der spieroorsprongen, de 
meei’ afgeronde vorm van het achterhoofd, de iets geringer lopho- 
cephalie en dolichocephalie, zoover deze aan de fragmenten van den 
tweeden schedel te beoordeelen zijn. 
1) Arthue Keith, The Antiquity of Man. (London 1920), p. 97, 151, 328. 
2) Bij den Homo neandertalensis van La Ghapelle-aux-Saint bereken ik, naar 
de reconstrueerende teekening van Boule, een bovenste tandenboogsvlak van 
38 C.M2, hetwelk met 1600 c.M* schedelcapaciteit de verhouding 1 : 42 geeft. 
Maar het normale tandenboogsvlak is, naar de vroegtijdig grootendeels tandeloos 
geworden opperkaak van dezen man (of vrouw ?), mogelijk te klein aange- 
nomen. 
