107 
waarvan men wist, dat zij in het laboratorium geen merkbaar druk- 
efFect vertoonen. De uitkomsten waartoe deze waarnemers kwamen 
zijn niet eensluidend. Volgens St. John pleiten de waargenomen 
verschuivingen beslist tegen het bestaan van het Einstein-etFect, terwijl 
Grkbe en Bachem uit hun onderzoek het besluit trekken dat de 
gravitatie-verschuiving zoowel wat richting als wat grootte betreft 
werkelijk voorhanden is. Door allen is bij de beoordeeling gelet op 
de gevolgen van beweging in de gezichtslijn. 
Geen der genoemde waarnemers heeft echter rekening gehouden 
met de mogelijkheid, dat anomale dispersie invloed kon hebben op 
de plaatsen der lijnen. 
Doel van ons onderzoek is nu, het vraagstuk te behandelen uit- 
gaande van de onderstelling dat Fraunhoferlijnen in hoofdzaak 
dispersielijnen zijn ^). 
Deze interpretatie van het zonnespectrum wijkt intusschen zoo zeer 
af van de bijna algemeen aangenomene, dat zij slechts kan worden 
aanvaard indien zeer deugdelijke redenen daartoe nopen. 
Voor een deel zijn zulke redenen te vinden in de omstandigheid 
dat de bedoelde interpretatie in staat stelt, zonder invoering van 
bij-hjpothesen een samenhangend stelsel van verklaringen te geven 
voor een groote verscheidenheid van zonneverschijnselen die, uit het 
oudere oogpunt bezien, tot minder bevredigende voorstellingen leiden. 
Het sterkst echter spreken ten gunste van de nieuwe opvatting eenige 
algemeene eigenschappen van de Fraunhoferlijnen, welke men uit de 
onderstelling dat zij in hoofdzaak dispersielijnen zijn onmiddellijk 
afleidt, doch waarvoor men uit andere gezichtspunten tot heden 
absoluut geen verklaring heeft kunnen vinden. Als zoodanig noemen wij: 
1°. De roodverschuivingen der Fraunhoferlijnen zijn zeer verschillend 
O O 
van grootte (meerendeels gelegen tusschen -j- 0,020 A en — 0,007 A), 
ook waar het de lijnen van eenzelfde element betreft, en zijn niet 
in verband te brengen met de verplaatsingen onder den invloed van 
druk, die men in het laboratorium heeft bestudeerd. (Men vergelijke 
hieromtrent vooral de onderzoekingen, in hetKodaikanal Observatory 
gedaan door Evershed en zijne medewerkers). 
2°. Groepeert men de lijnen naar hare intensiteit, dan zijn in elke 
sterkteklasse de bedragen der roodverschuivingen nog zeer uiteen- 
*) Op het bestaan van dispersiebanden en -lijnen werd door een onzer het eerst 
gewezen in 1904, Versl. Nat. Afd. 13, 26, 138, 359. Verdere onderzoekingen over 
dit bijzondere type van spectraallijnen vindt men o.a. in Versl. Nat. Afd. 15, 317 ; 
18, 181, 913; i9, 1007, 1395; 22, 1037, 1243; 24, 678, 865; 25, 1245; verder 
in Arch. néerl. III A, Tomé I, 231 (1912) — Men vergelijke tevens de proef- 
schriften van Dr. B. J. v. d. Plaats (1917) en van Dr. P. H. van Gittert (1919). 
