217 
Andere factoren welke een gewoonte kunnen doen vormen. 
Bij de reeks proeven, welke -ik thans hier wil mededeelen, heb ik 
getracht den factor plaats geheel uit te schakelen. Dit geschiedde, 
door telkens een ander bakje met zaad te vullen en dus te beletten, 
dat de vogel (ik gebruikte hiervoor uitsluitend sijzen) aan een vaste 
plaats van het voerbakje went. Ik gaf nu echter het voerbakje te 
midden der overige bakjes een of ander zichtbaar kenmerk, dat het 
van de leege bakjes onderscheidde. 
1. Om te beginnen beplakte ik het klepje van het voerbakje met 
zwart papier, terwijl de overige van glanzend blik waren. Het 
gelukte in enkele minuten den vogel te leeren, dat het zaad zich 
achter het zwarte klepje bevond. En in verrassend korten tijd ver- 
leert een vogel, die eerst op het plaatselijke kenmerk gedresseerd 
was, het zaadbakje op een bepaalde plaats te zoeken, en leert hij 
het zaad vinden achter het zwarte klepje. Door dit telkens vóór 
een ander bakje te hangen bereikt men, dat de vogel letterlijk dit 
zwarte klepje achterna vliegt, en uitsluitend of bijna uitsluitend dit 
klepje optilt om voedsel te zoeken. ‘) 
2. In een tweede reeks proeven werd het klepje van het voer- 
bakje door een blaauw papiertje beplakt. De klepjes der overige 
leege bakjes werden eveneens met blaauw papier beplakt, echter 
met blaauw van een andere helderheid. Het bleek ook nu weer, 
dat in betrekkelijk korten tijd de vogel aanleerde, het voedsel te 
zoeken achter het klepje, dat door blauw van een bepaalde helder- 
heid van de overige klepjes onderscheiden was. Dit onderscheid kon 
zeer gering zijn : in een rij proeven gebruikte ik voor de leege 
bakjes blaauw N®. 1186 van de bekende gekleurde papieren van 
Baumann, en voor „eetkleur” blaauw N“. 1187. Deze zijn voor 
den mensch nog net even te onderscheiden. (1187 is even waar- 
neembaar donkerder). 
3. Nog een controlereeks werd genomen met groene papiertjes 
van verschillende helderheid. Het scheen, dat de sys groen N*. 985, 
als „eetkleur” uit Baümann’s reeks van groen N®. 984 nog wel 
onderscheidde. 
1) De vogel heeft inderdaad het eerst geleerde plaatskenmerk volstrekt niet ver- 
geten. Hierover zal ik in de uitvoerige mededeeling, welke later verschijnen zal, 
nader berichten. Overigens werden, om den reuk uit te schakelen, ook vaak 
blanco-proeven genomen, dus met leege bakjes. 
Zooals men weet, zien vogels volgens Hess spectrale kleuren niet verder 
dan tot aan de grens tussclien groen en blauw. Het waargenomen onderscheid 
moet dus op een helderheidsonderscheid berust hebben. 
