Natuurkunde. — De Heer Lorentz biedt een mededeeling aan van 
den Heer H. C. Bühger over: „Temperatuurivaarnemingen bij 
stolling.” 
(Mede aangeboden door den Heer Juliüs). 
§ 1. Brengt men in een onderkoelde vloeistof die zich in een cylin- 
drische buis bevindt, een kiem van de vaste stof, dan beweegt zich 
het grensvlak der vaste stof met eenparige snelheid. Deze snelheid 
(lineaire kristallisatiesnelheid) is door vele onderzoekers gemeten als 
functie van de tetnperatuur van de omgeving (thermostaat), waarin 
zich de buis bevond. De temperatuur, die tijdens de stolling in de 
beide phasen en aan hun grensvlak bestaat, hebben zij echter niet 
gemeten, hoewel (och juist de meting dezer temperatuur voor het 
juiste begrip van het stollingsproces van groote waarde is. Meermalen 
is de meening uitgesproken, dat aan het grensvlak vast-vloeibaar de 
smeltternperatuur zou heerschen ^), zonder dat daarvoor gronden 
aangevoerd zijn. Zooals echter uit mijn waarnemingen blijkt is dit, 
althans voor de door mij onderzochte stof, niet het geval. 
De geringe hoeveelheid stof en dus de geringe hoeveelheid warmte, 
die wordt ontwikkeld, maakt het noodzakelijk, dat het instrument 
waarmee de temperatuur gemeten wordt, een zeer kleine warmte- 
capaciteit heeft. Is dit nl. niet het geval, dan stoort men de tempe- 
ratuurverdeeling in de stof door het inbrengen van het instrument 
dusdariig, dat de temperatuur die men waarneemt volstrekt niet 
gelijk is aan de temperatuur, die op dezelfde plaats zou heerschen, 
wanneer dit afwezig was. Bovendien moet de ternperatuurmeting ge- 
schieden met een instrument dat geringe traagheid bezit, daar de 
temperatuur die men in een vast punt van de buis meet, snel met 
den tijd verandert. Verder moet men de temperatuur registreeren, 
daar een aflezing tengevolge van de snelle verandering onmogelijk is. 
Dientetigevolge moest de keus vallen op een ternperatuurmeting 
met behulp van een thermoelement, dat een zoo klein mogelijke 
massa moest hebben. De stroom, die dit thermoelement tengevolge 
van de temperatuurstijging in de buis levert, moet worden waar- 
genomen met een galvanometer, die voldoende snel is om het 
W. Hergesell, Ann. d. Phys. u. Ghem., 15, 1882. p. 19. 
G. Tammann, Kristallisieren und Schmelzen, 1903, p. 135. 
