289 
stollingsproces te kunnen volgen zonder merkbare traagheid. Daar 
mij instrumenten ter beschikking stonden, die aan al deze eischen 
geheel voldeden^), kon ik met kans op succes een poging vi'agen om 
het gestelde probleem op te lossen. 
De methode van waarneming was de volgende. In een glazen 
buis werden twee kleine gaatjes geboord in punten, die nauwkeurig 
diametraal tegenover elkaar waren gelegen. Door deze gaatjes werd 
het thermoelement gestoken. Dit bestond uit thermoblik van Dr. Moll, 
dat voor dit onderzoek was uitgewalst tot een zoo gering mogelijke 
dikte. De thermoeiementen, die bij de definitieve waarnemingen zijn 
gebruikt, hadden een dikte van 1.4 jr. Uit dit materiaal werden 
bandjes gesneden van ongeveer 0.1 m.M. breed, waarvan de eene 
helft bestond uit manganin en de andere uit constantaan. Een derge- 
lijk bandje werd door de openingen gestoken, die in den wand van 
de glazen buis waren aangebracfit. Alvorens het thermoelement vast 
te kitten moest worden zorg gedragen, dat het vlak uitgespannen 
was, loodrecht op de as van de buis en dat verder de soldeerplaats 
der metalen zich nauwkeurig in het centrum van de buis bevond. 
Het kitniiddel moest bestand zijn tegen de stof, waarmee de buis 
gevuld wordt (salol), en hechten aan glas en metaal. Het bleek mij dat 
een mengsel van waterglas en asbestpoeder aan deze eischen voldeed 0- 
Aan de uiteinden van het thermoelement, die buiten den buiswand 
uitstaken, werden koperdraden gesoldeerd, die naar den galvanometer 
leidden. De spoel van den galvanometer had een zeer klein traag- 
heidsmoment, zoodat het instrument snel aanwijst. Om de snelheid 
nog te vergrooten, werden de ophangdraden van de spoel vrij dik 
gekozen. Hierdoor werd weliswaar de gevoeligheid verminderd, maar 
deze was toch groot genoeg om de temperatuurstijgingen, die waar- 
genomen moesten worden, nauwkeurig te meten. De insteltijd van 
den galvanometer bedroeg ongeveer 0.07 sec. 
De glazen buis werd nu gevuld met de gesmolten stof, waarvoor 
ik salol heb gekozen. Deze stof heeft eenige voordeelen n.1. : 
1®. De kristallisatiesnelheid is klein en bedraagt in maxiino 3.68 m.M. 
per minuut. Dientengevolge zijn de eischen, die aan de meetmethode 
1) Het is mij zeer aangenaam Dr. W. J. H. Moll hier mijn dank te kunnen 
betuigen voor het gebruik van de ongeëvenaarde combinatie van instrumenten van 
zijn vinding, zonder welke de meting der snelle plaatselijke temperatuurveranderingen 
mij zeker niet mogelijk zou zijn geweest. 
De buis met salol moest tusschen twee waarnemingen in warm water worden 
gebracht om de salol weer te smelten. Om het hard geworden mengsel van asbest 
en waterglas tegen de inwerking van het warme water te beschutten, werd het 
aan de buitenzijde bedekt met Ganadabalsem. 
