428 
d.i. juist de hoeksnelheid van de planeet in haar baan om de zon. 
Dat in eerste approximatie de absolute waarde van den rofatie- 
vector gelijk zou zijn aan w was natuurlijk te verwachten, maar 
uit de voorgaande rekening blijkt dat ook bij gebruik van de 
nauwkeurige uitdrukking voor het zwaarteveld van de zon deze 
waarde precies gelijk wordt aan te en niet daarvan verschilt ten bedrage 
van een kleine grootheid die relatief tot w van de orde van grootte — 
A 
is. Teneinde in te zien dat het optreden van een dergelijk verschil 
niet a*priori onwaarschijnlijk was bedenke men dat de baan van 
een planeet om de zon van een ellipsbeweging van Kepler afwijkt 
juist ten bedrage van kleine grootheden van die orde van grootte 
(praecessie van het perihelium van Mercurius). 
We zijn nu in staat het probleem van de praecessie van de rolatie- 
as van een^ planeet, die in een cirkel om de zon loopt, de aarde 
b.v,, nader te discuteeren. We voeren een coördinatensysteem in dat 
t. o. v. het stationaire zwaarteveld (28) met een hoeksnelheid to om 
het zwaartepunt der aarde roteert in een zin tegengesteld aan die 
waarin de aarde om de zon loopt, en t. o. v. hetwelk de vaste 
sterren dus niet roteeren. Dit is een rotatietransformatie van de soort 
besproken in § 1 en we kunnen het dus zoo inrichten dat het 
nieuwe coördinatenstelsel geodetisch is ter plaatse van het zwaarte- 
punt der aarde. De aarde zij een omwentelingslichaam dat om zijn 
as roteert ; dan zal volgens het in § 3 besprokene de praecessie van 
deze as dus alleen afhangen van de tweede afgeleiden van gfj in 
het zivaartepunt fin casu van de waarde van — J en van de traag- 
heidsellipsoide van de aarde, en kan berekend worden juist zooals dat 
pleegt te geschieden in de astronomie. 
We zien dus dat er tengevolge van het feit dat de rotatievector 
precies gelijk was aan te, er in de uitdrukking voor de praecessie 
van de aardas geen term zal optreden die onafhankelijk zou zijn 
a 
van de constitutie der aarde en die van de orde van grootte - w zou 
Jx 
2 «\ 
A^J 
zijn. We hebben hier dus een bevestiging gevonden van een ver- 
moeden door professor de Sitter uitgesproken naar aanleiding van 
een verhandeling van Prof. Schouten *). In die verhandeling werd er 
opmerkzaam op gemaakt dat het zwaarteveld van de zon zoodanig 
was dat een lichaam dat langs een cirkel om de zon met straal A 
geodetisch werd voortbewogen bij terugkomst in hetzelfde punt niet 
1) Versl. Kon. Ak. XXVII, 1919. 214. 
