Sterrekunde. — De Heer J. C. Kapteyn biedt eene mededeeling 
aan van den Heer A. Pannekoek: „ De af stand van de donkere 
nevels in Taurus” . 
(Mede aangeboden door den Heer H. G. van de Sande Bakhuyzen). 
§ J. Verschillende onderzoekingen in de laatste jaren hebben steeds 
duidelijker het bestaan aangetoond van donkere kosmische nevel- 
inassa’s, die het licht van de daarachter gelegen sterren opslorpen 
en verzwakken. In den Melkweg treft men tusschen de lichtende 
sterwolken en stroomen donkere vlekken en holten aan, die oor- 
spronkelijk als leegten in het met sterren gevulde melkwegstelsel 
beschouwd werden. De onwaarschijnlijkheid, dat deze leegten zich 
als kegelvormige buizen met onze zon als top door Herschel’s lens- 
vormig sterrestelsel zouden uitstrekken, was een der belangrijkste 
argumenten voor de opvatting van den Melkweg als een ring, die 
zich niet ver in diepte uitstrekt. De mogelijkheid, dat ze door absorbtie 
zouden kunnen ontstaan, speelt langen tijd in de theorieën over den 
bouw van het heelal geen rol. 
Eerst de fotografische opnamen van Max Woef en Baknard heb- 
ben ons met tallooze details bekend gemaakt, die nauwelijks een 
andere verklaringswijze toelaten. Men ziet daar kleine zwarte vlekjes 
midden in de lichtende sterwolken; lange, donkere, grillig gevormde 
voren doorsnijden de heldere gedeelten en staan blijkbaar in samen- 
hang met flauw lichtende nevels. Max Wolf heeft herhaaldelijk op 
het bestaan van uitgestrekte absorbeerende nevelmassa’s gewezen als 
een der belangrijkste oorzaken, die het aspect van den Melkweg 
be|)alen. Het melkwegsjsteem moet dan als een mengeling van dichte 
sterwolken, lichtende en donkere nevelmassa’s beschouwd worden. 
In een onderzoek van eenige sterfoto’s in Aquila ^), die naast de 
dichtste gedeelten van een sterwolk ook een zich daarin bevindende 
zwarte vlek omvatten, bleek het schrijver dezes, dat de dichtheid der 
sterren van de 11'^® tot de grootte in de zwarte vlek voor alle 
klassen in dezelfde verhouding minder was dan daarnaast ; als de vlek 
door absorbtie ontstond, moest derhalve de absorbeerende stof niet in 
de verre diepten van de sterwolk, maar veel dichter bij liggen, zoodat 
b A. Pannekoek. Onderzoek van een melkwegvlek in Aquila. Verslagen K. A. 
V. W. XXVII, 1327. (Maart 1919). 
