653 
keus tiisschen de sjsteioeii (^4), (B) eii (6’) uitsluitend een questie 
van smaak. Er is nog geen phj^siseli kriterium beschikbaar om er 
tusschen te decideeren. Weliswaar is {A) het eenige der drie systemen 
dat voldoet aan Mach’s eiseh dat de traagheid tot een materieele 
bron moet kunnen ternggebracht worden. Deze eisch is echter zuiver 
metaphjsisch, en heeft geen enkelen physischen grondslag. Hij komt 
mij voor het laatste overblijfsel te zijn van het streven naar een 
zuiver mechanische natnurverklaring, dat logisch en historisch geba- 
seerd is op het geloof aan krachten op een afstand, en waarvan 
Einstein in zijn Leidsclie rede de onhoudbaarheid zoo duidelijk heeft 
aangetoond. 
De drie systemen vei'schillen echter in hun piiysische consequenties 
op groote afstanden, en een experimenteele beslissing is in de toekomst 
niet onmogelijk. De beslissing tusschen {B) aan den eenen, en (H) 
en (C) aan den anderen kant kan worden geleverd door de studie 
van systematische radieele snelheden van s|)iraal-nevels ‘). De beslissing 
tusschen (A) en (6’) is veel moeiüjker daar béide g^^ = 1 hebben, en 
zij alleen verschillen in de gij met i en j verschillend van 4, welker 
waarden op groote afstanden niet zoo gemakkelijk te bepalen zijn. 
De keuze tusschen (H) en (6’) zal, naar ik vrees, nog geruimen tijd 
op persoonlijke voorkeur moeten berusten. 
analogie is misleidend. De elliptische ruimte is iii werkelijkheid degene, waarvan 
onze gewone euclidische ruimte hei grensgeval is voor R = cc . In onze gewone 
meetkunde heeft een vlak een lijn (en niet een punt) in het oneindige ; twee rechten 
hebben maar één snijpunt (en niet twee), dat in het oneindige kan liggen ; als wij 
naar het oneindige gaan langs den eenen tak van een hyperbool, komen wij terug 
langs den anderen tak, en wel aan den anderen (en niet aan denzelfden) kant van 
de asymptoot. Al deze eigenschappen komen toe aan de elliptische, in tegenstelling 
tot de spherische, ruimte. De spherische ruimte is slechts een geheel noodelooze 
verdubbeling van de elliptische. 
b Zie DE SiTTER, 1. c. pp. 27 — 28. Toen ter tijde (1917) waren nog slechts van 
drie spiraalnevels radieele snelheden bekend, waarvan één negatief was terwijl 
het gemiddelde was -f- 600 km/sec. Thans zijn de radieele snelheden van 25 
spiraal-neveis bekend (zie Mount Wilson Publications, N®. 161, p. 19), waarvan 
slechts 3 negatief zijn, terwijl het gemiddelde is -f- 560 /cm/sec (of 677 km;sec 
als men de 4 helderste weglaat). Het stelsel (B) eisclit een (schijnbare) positieve 
radieele snelheid voor ver verwijderde objecten. 
