872 
die van La Naulette. De mediane dikte aan de symphyse, 
16 mM. bij Wadjak II (boven de spina mentalis), is daarentegen 
17.5 mM. bij Homo heidelbevgensis, doch slechts 15 mM. aan de 
mandibula van Spy en ook aan die van La Naulette. De hoogte 
gemeten tusschen p t en m l is bij Wadjak II 37 mM. en de dikte 
aldaar 17 mM.; bij Homo heidelber gensis zijn deze maten resp. 33 
en 19.4- mM. 
De grootste dikte van het onderkaakslichaam, onder m t , is bij 
Wadjak II 21 mM., dat is gelijk aan de „enorme Breite” door 
Oetteking en ook dooi' Gorvanovic-Kramberger, ieder éénmaal, ge- 
vonden aan onderkaken van Eskimos, bij welk ras dat been bijzonder 
sterk pleegt te zijn. 1 ) De onderkaak van Mauer is op dezelfde plaats 
23.5 mM. dik, die van La Naulette slechts 15, en van Spy 
16 mM., terwijl Australiërs niet zelden 19 mM. bereiken. De hoogte 
bij m, is aan de onderkaak van Wadjak II ongeveer 35 mM., aan 
die van den Heidelberg-Mensch 30 mM. 
De (condylus-)hoogte van den ramus mandibulae van Wadjak II 
is ongeveer 70 mM., de breedte, op de smalste plaats, 46.5 mM. 
Aan de onderkaak van den Heidelberg-Mensch zijn deze afmetingen 
resp. 69 en 52 mM., maar daarbij is de angulus (s. arcus, Bonnet) 
als het ware schuin afgesneden, evenals bij den Neandertal-Menscn 
van La Chapelle-aux-Saints, terwijl deze aan de onderkaak van 
Wadjak II rond uitsteekt. Het buitenvlak van den ramus kan niet 
nauwkeurig gemeten worden, daar dit deel der onderkaak met ver- 
lies van niet juist te bepalen deelen afgebroken is; maar het is zeer 
groot en kan op slechts 2 cM 5 . minder dan dat van den Heidelberg- 
Mensch geschat worden. Bij dezen wordt namelijk dat vlak wel ver- 
groot door de zeer aanzienlijke breedte van den processus coronoides, 
maar daar staat tegenover, dat bij den Wadjak-Mensch het angulair 
gedeelte grooter is. Nu is het buitenvlak van den ramus aan een 
middelmatige Eüropeesche onderkaak 16 cM’., aan een Australische 
onderkaak (volgens Keith) 12 cM’. kleiner dan aan die van den 
Heidelberg-Mensch. Dit beteekent dat het inplantingsvlak der kauw- 
spieren van den Wadjak-Mensch bijna even groot was als dat van 
laatstgenoemde — bij dezen overwoog de musculus temporalis, bij 
onzen Javaanschen Australiër de masseter — en veel grooter dan 
’) B. Oetteking, Ein Beitrag zur Kraniologie der Eskimo. Abhandlungen und 
Berichte des Königl. Zoologischer! und Anthropologisch-Etbnographischen Museums 
zu Dresden. Band XII (1908). N°. 8, p. 38. 
K. Gorjanovic— Kramberger, Der Unterkiefer der Eskimos (Grönlander) als 
Trager primitiver Merkmale. Sitzungsberichte der Königl. Preuss. Akademie der 
Wissenschaften. Jahrgang 1909, p. 1282 — 1294. Taf. XV und XVI, p. 1283. 
