873 
dat van den tegenwoordigen Europeaan en zelfs van den Australischen 
inboorling. 
De processus condvloides is in transversale richting even groot als 
die van de Mauer-mandibula, daarentegen in sagittale richting veel 
smaller en veel ronder. Ook is de cavitas glenoidalis van het tegen- 
woordig type. Het gewricht was blijkbaar, als bij Homo sapiens in 
het algemeen, meer scharnier, voor op-en-neder beweging der onder- 
kaak, minder schuifgewricht en aldus minder ingericht voor maal- 
beweging der onderkaak dan bij Homo heide, Ibergensis. De belang- 
rijke verschillen van denzelfden aard, die tusschen het onderkaaks- 
gewricht van Homo neandertalensis en den tegenwoordigen Mensch 
bestaan, zijn door Boule, in zijn meesterlijke beschrijving van den 
fossielen mensch van La Chapelle-anx-Saints, in het licht gesteld. 
De zeer wijde en ondiepe gewriehtskommen van dezen waren zeker 
voor maalbeweging ingericht, bijna als bij de Anthropoieden. 
De processus coronoides is smaller, doch hooger en in verband 
daarmede is de incisura mandibulae dieper dan bij Homo neander- 
talensis en heidelber gensis. 
Het buitenvlak van den raimis wijkt, in zijn geheel, van boven 
naar beneden iets naar buiten uit, zoodat beide rami divergeeren. 
Dit geldt nog meer voor de regio angularis, omdat deze bovendien 
op zich zelf nog sterk naar buiten gebogen is, hetgeen vooral in het 
oog springt bij de besehonwing van den achter- en onderkant. Dat 
gedeelte van den ramus is dik en sterk. Deze dikte en de ombui- 
ging van het hoekgedeelte van den ramus naar buiten beteekenen 
krachtige ontwikkeling van den musculus masseter, absoluut en in 
vergelijking met den musculus pterygoideus interims. l ) In de be- 
schreven vormen van den ramus mandibulae, gelijk in die van de 
kinstreek, stelt de onderkaak van Wadjak II zeer volkomen het 
type van den tegenwoordigen Mensch (Homo sapiens ) voor. 
Volstrekt tegengesteld daaraan is het type der onderkaak van 
Homo neandertalensis, hetwelk de bij Maner gevondene — van 
Homo heidelber gensis — in de grootste zuiverheid vertoont. Hier 
geen protuberantia mentalis (bij den ouderen vorm, den Heidelberg- 
Mensch) of slechts sporen daarvan (bij eenige vertegenwoordigers 
van den jongeren vorm, den eigenlijken Neandertal-Mensch), ook 
geen buitenwaartsche ombuiging van den onderrand van het corpus 
mandibulae. Daarentegen aan de binnenzijde der regio mentalis, 
vooral bij die meest oorspronkelijke en forsche kaak van dit type, 
') Volgens Theile heeft de pterygoideus internos, bij een krachtigen Europeaan, 
niet eens het halve, de musculus temporalis daarentegen anderhalf maal het gewicht 
van den masseter. 
