874 
een aanzienlijke versterking van den boog van het onderkaaks- 
licbaam door een met dien der Anthropoieden en der meeste lagere 
Apen geheel overeenkomenden torus mentalis internus , en, in ver- 
band daarmede, geen of een slechts weinig ontwikkelde spina mentalis 
(interna). De beide rami convergeer en van boven naar beneden 
en de dunne pars angularis is naar binnen (althans niet naar buiten) 
gebogen. Boule heeft bij den Homo neandertalensis van La Chapelle- 
aux-Saints die belangrijke scheefheid der rami mandibulae, ten op- 
zichte van het sagittale vlak van den schedel, en de zeer verdunde 
pars angularis, welke de bedoelde scheefheid accentueert, doordien 
zij ,,se déjette en devant, au lieu de se déjetter en dehors, comme 
dans la plupart des mandibules humaines aetuelles”, beschreven en 
afgebeeld *), ook op haar voorkomen bij vele cynomorphe Apen en 
onder de Anthropoieden bij den Orangoetan gewezen, daarin tevens 
een aanwijzing gezien voor de betrekkelijk groote kracht der 
musculi pterygoidei (welke ook uit de aanzienlijke grootte der vlakken 
van hun oorsprongen en inplantingen is af te leiden). 
Het is duidelijk, dat aldus bij den Mensch van Wadjak, gelijk in 
meerdere of mindere mate algemeen bij Homo sapiens, de richtingen 
van den rechter en den linker musculus masseter, welke spieren 
bovendien aan veel minder naar buiten uitstekende jukbogen dan bij 
Homo neandertalensis haren oorsprong namen, onderling sterk diver- 
geerend naar beneden geweest zijn, hetgeen met bijzonder sterke 
divergentie in die richting van de musculi pterygoidei interni moet 
zijn gepaard gegaan. Die spieren hebben, te zarnen met de musculi 
temporales en pterygoidei interni, in hun voornaamste werking, niet 
slechts de onderkaak aan de hoeken omhoog, doch te gelijker tijd 
de beide hoeken naar elkander toe getrokken en daardoor haren 
boog sterk gespannen, het meest aan de symphyse, waar de boog 
het sterkst gekromd is, en aldaar in de buitenzijde der onderkaak 
telkens en telkens zeer aanzienlijke trekspan ningen veroorzaakt. 
Algemeen bij Homo sapiens is de resulteerende richting van alle 
kauwspieren naar boven convergeerend en ontstaan trekspanningen 
van dien aard. 
Bij het type der onderkaak van Homo neandertalensis daarentegen 
moeten, wegens de convergentie der beide musculi masseteres, welke 
door de bijzonder groote jukbogenbreedte van den schedel — de 
aanzienlijke phaenozygie — nog vermeerderd werd, sterke trekspan- 
ningen in den onderkaaksboog, aan de binnenzijde der symphyse 
ontstaan zijn. Evenzoo bij de Apen, want ook die Anthropoieden, 
1 ) Marcellin Boule, L’Homme fossile de La Chapelle-aux-Saints. Paris 1913, 
p. 93 — 94 en p. 65, fig. 45. 
