883 
het planum nuchale zeer vlak ligt en de aldus bijna recht naar onder 
werkende nekspieren het hoofd achterover trekken, waardoor de tnsschen 
het achterhoofd en het voorhoofd opgewekte spanning in alle houdingen 
veel geringer is. Evenwel zou ook bij den Mensch en den Orangoetan 
het sehedelgewelf daartegen misschien niet altijd bestand zijn, zonder 
de bedoelde, wel hier minder sterke inrichting *)• 
De spanning wordt namelijk zeker niet geheel, waarschijnlijk 
slechts voor een zeer gering deel door de broze beenzelfstandigheid 
opgenomen, doch grootendeels door het zeer veerkrachtig apparaat 
van den musculus epicranius of occipito-frontalis, de tweebuikige 
platte spier, welker tusschenpees, de sterke, hoofdzakelijk uit over- 
langsehe vezels bestaande galea aponeurotica of „peeshelm”, los en 
verschuifbaar met het been, doch zeer vast met de behaarde hoofd- 
huid verbonden, over de schepelkap, tusschen de linker en de 
rechter fascia temporalis, waarin zij zich verliest, is uitgebreid. De 
achterste buik, gevormd aan weerskanten door den musculus occi- 
pitalis, ontspringt bij den tegenwoordigen Mensch, in verschillende 
uitbreiding en samenhang van het os occipitale, boven de linea nuchae 
superior, en zijwaarts tot de basis van den processus mastoideus van 
het temporale, dus boven de spieren die het hoofd achterover trek- 
ken. De voorste spierbuik, gevormd door de beide musculi frontales, 
ontspringt van de galea aponeurotica, en zijn vezels eindigen, bij den 
Mensch van het tegenwoordig type, behalve in de huid van den neus- 
wortel en van de wenkbrauwen, over haar geheele lengte, aan het 
mediaal gedeelte van het voorhoofdsbeen en aan de buitenzijde van den 
orbitaalboog, doch hier in zeer variabele uitbreiding en samenhang; 
het meest bestendig is nog het lateraal gedeelte dezer aanhechting, 
namelijk nabij en aan den processus zygomaticus frontalis. Meer 
samenhangend is deze beenige oorsprong (direct of wel indirect door 
fascie) bij Apen, die een torus supraorbitalis bezitten 2 ). 
Dat apparaat moet een belangrijker beteekenis hebben en vooral 
(bij den Neandertal-Mensch) gehad hebben dan de wenkbrauwen op 
te trekken en het voorhoofd te rimpelen. Zijn voornaamste werking is 
wel, zoo als boven aangeduid, het verdeden van de trekspanning, 
die door de nekspieren wordt opgewekt, door overbrenging op de 
b De voornaamste functioneele beteekenis der bij zoovele Apen aanwezige lucht- 
zakken bestaal, in het algemeen, wel daarin, dat zij de nekspieren helpen om, 
bij den meestal zwaren voorkop en de ligging van het foramen occipitale onder 
het achtereind van den schedel, plotselinge uitrekking van het encephalon en het 
ruggemerg te voorkomen. 
*) Over die spieren bij Apen en den Mensch: G. Ruge, Untersuchungen iiber 
die Gesichtsmuskulatur der Primaten, p. 37 — 51 en 84 — 93. Leipzig 1887. 
57 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXIX. A n . 1920/21. 
