886 
torus supraorbitalis en bij den Wadjak-Menseh met dezen laatsten 
volkomen afwezig is, kan nu verklaard worden als mechanisch 
doelmatig: ten eerste, om, door het ,,chignon”-achtig uitsteken van 
het achterhoofd, te verkrijgen een langeren hefboom voor de trekkracht 
der nekspieren, bij het dragen van het voorover hangende, bijzonder 
zware hoofd; ten tweede, om gunstiger trekrichting van den musculus 
epicranius te verkrijgen, bij het overbrengen van de spanning van het 
achterhoofdsbeen naar het voorhoofdsbeen, in de richting van de 
lange as der calvaria en van de jukbogen; ten derde, om het steeds dooi 1 
spierkracht te dragen hoofd minder topzwaar te maken, door ver- 
plaatsing van hersenmassa naar beneden het transversaal glabella- 
inion vlak (hetgeen ik mij voorstel in eene volgende mededeeling 
nader aan te toonen). Ook kan als directe oorzaak der platycephalie 
de physiologische druk van den bijzonder sterk werkenden musculus 
epicranius beschouwd worden — op analoge wijze als bij de kunstmatige 
deformatie . der Marker schedels, naar het onderzoek van Barge l ). 
Het staat aldus wel vast, dat Homo neandertalensis (met Homo 
heidelbergensis ) en Homo wadjakensis tot twee, in ieder opzicht 
tegenovergestelde menschentypen belmoren, en dat het onmogelijk is, 
bijzonder dezen — toch zeer ouden — vorm van het hype Homo 
sapiens uit het andere type af te leiden. Uit een gemeenschappelijken 
Hominiden-tak kunnen, ja moeten zij wel ontsproten zijn, in geologisch 
veel langer verleden tijd dan waarvan hun fossiele overblijfselen 
dateeren. Het behoeft wel nauwelijks gezegd te worden, dat de 
laatste niet gelijk te stellen is met den tijd van hun ontstaan, noch 
zonder meer met het optimum van hun bestaan, noch met het eind. 
Homo heidelbergensis en Homo wadjakensis waren beiden optimale 
vormen van hun type. De beste tijd van bestaan van het eerste type 
had de eigenlijke Neandertal-Mensch zeker reeds lang achter den rug. 
Van den Tweeden of Mindel-Riss Iriterglaciaaltijd, uit welken de 
onderkaak van Maner, Homo heidelbergensis is, tot den Derden of 
Riss-Würm Interglaciaaltijd, uit welken de meeste fossiele overblijfselen 
van den Neandertal-Mensch zijn, is het type, te oordeelen naar het 
kauwapparaat, sterk achteruit gegaan. Het verdwijnt dan spoedig, 
vermoedelijk in den laatsten of Würm-ijstijd (Spy), plaats makend, 
in Europa, voor verschillende reeds zeer gedifferentieerde vormen 
van het type Homo sapiens (Cro-Magnon, Combe-Capelle, Grimaldi). 
Een voor vegetarische levenswijs speciaal ingerichte Mensch moet 
in de gedurende het Plistocene tijdvak steeds verarmende planten- 
‘) J. A. J. Barge, Beitrage zur Kenntnis der niederlandischen Anthropologie. II. 
Schadel der Insel Marken. Zeitschrift für Morphologie und Anthropologie, Band 16, 
p. 465 — 524, met 1 tabel en 6 platen. Stuttgart 1914. 
