917 
Uit de vergelijkingen (1) volgt, dat bij de waarnemingen van 
Mount Wilson de relatieve afwijking voor een lijn met begeleider 
aan den violetten kant gemiddeld bedraagt 
— + 7,09 
D v — — — — — + 0,284, 
en voor een lijn met begeleider aan den rooden kant 
— — 7,09 
D r ;= = — 0,308. 
23 
Hadden wij echter uit de 48 gevallen er 25 uitgekozen zonder 
leiddraad, geheel naar ’t toeval, dan zou de waarschijnlijke afwijking 
voor het gemiddelde van die 25 gevallen geweest zijn r 0 = 
r 
j/25 
= 0,066 
(waarin r, de waarschijnlijke afwijking voor één enkele lijn, was 
af te leiden uit de „precisie” van de geheele groep en = 0,329 
bleek te zijn). 
De werkelijk gevonden gemiddelde relatieve afwijking D v is der- 
halve 
0,284 
OÖ66 
= 4,30 
maal 
grooter dan de „waarschijnlijke” r t bij 
toevallige keuze zou zijn geweest. 
Op overeenkomstige wijze vindt men voor een lijn met begeleider 
aan den rooden kant (waarbij r\ = 0,068) 
U r — — 0,308 = - 4,50 r' # . 
De waarschijnlijkheid nu dat een gemiddelde afwijking D (opge- 
maakt zonder leiddraad) gelegen is tusschen -j- 4,30 r„ en — 4,50 r' 0 
of, wat ongeveer op ’t zelfde neerkomt, tusschen -j-4,40r," en 
— 4,40 r 0 " (waarin rj' — 0,067 gesteld wordtj, bedraagt 1 ) 
i,i F 
2 
JT 
0 
zoodat slechts 0,003 overblijft voor de waarschijnlijkheid, dat door 
bloot toeval D buiten die grenzen zou liggen. 
Dezelfde redeneering toepassende op de gegevens (2) van Kodai- 
kanal Observatory, die een grooter aantal geïnfluenceerde lijnen 
omvatten, vinden we een nog veel kleinere waarde voor de kans, 
dat de waargenomen aanmerkelijke scheiding der beide zwermen 
stippen en cirkeltjes op louter toeval zou berusten, namelijk 0,00001. 
En daar deze laatste gegevens verkregen zijn onafhankelijk van 
de metingen, op Mount Wilson verricht, mogen wij de waarschijn- 
lijkheid voor het samentreffen van die twee toevalligheden op 
0,003 X 0,00001 stellen. 
ƒ 
e dl — 0,997, 
') Zie bijv. Chauvenet, Spherical and practical astronomy, Vol. II, Table IX A. 
