989 
den breukrand samenvalt 1 ). Zoo bepaalde ik den inbond der cal varia 
van Spy I op ten minste 900 cM\. van Spy II op ten minste 1050 
cM‘. De twee laatste getallen kunnen slechts aldus approximatief 
zijn, wegens de onvolledigheid en gedeeltelijke reconstructie der 
schedelwanden, vooral van Spy I. 
Ten einde met zooveel mogelijk homologe inbonden van schedels 
van tegenwoordige menschen te vergelijken koos ik drie schedels van 
Europeanen (Hollanders) van verschillende grootte en een schedel 
van een Javaan en bepaalde aan de impermeabel gemaakte en door 
glasplaat afgesloten helften, met water, de inhouden van het bovenste 
(calvaria-)gedeelte en van het geheel. 
H.l 
H.2 
H.3 
J. 
Capaciteit 
1260 
1434 
1500 
1550 
cM 8 
Calvaria 
884 
1000 
1070 
1150 
j t 
Verhouding 1.42 
1.43 
1.40 
1.35 
gem. 1.4. 
De calvaria-her8enruimten der onderzochte individuen van den 
Neandertal-Mensch vallen dus geheel binnen den kring der zooveel 
mogelijk homologe hersenruimte van grootsehedelige tegenwoordige 
rassen. De geheele inhoud (capaciteit) is dan zeker ook niet geringer 
geweest 2 ). Bij een aapachtig afgeplatten bovenschedel moet, evenals 
bij dien der Apen, een betrekkelijk grootere onderschedel behoord 
hebben dan bij den hoog gewelfden schedel van den tegenwoordigen 
Mensch. 
l ) Aldus bij mijn onderzoek opgeteekend. De niet scherp te bepalen protuberantia 
occipitalis interna ligt + 8 mM. hooger. 
3 ) Eug. Dubois, Remarks upon the Brain-Gast of Pithecanlhropus erectus. 
Proceedings of the Fourth International Congress of Zoology. Cambridge 1898, 
p. 85 — 86. — Aldaar ook over hetzelfde onderzoek aan apenschedels en aan de 
calvaria van Pithecanthropus erectus. De uitkomsten waren als volgt (cM 3 .) : 
Pithecanthropus 
Gorilla d 1 
Anthropopithecus 5 
Simia satyrus 2 
Capaciteit — 
540 
356 
346 
Calvaria 570 
384 
255 
219 
Verhouding — 
1.61 
1.43 
1.58 
Hylobates agilis cf 
Symphalangus cf 
Semnopithecus 
entellus d' 
Macacus 
cynomolgus cT 
114 
128 
116 
77 
73 
62 
72 
48 
1.56 
2.06 
’ 1.61 
1.60 
De metingen van de capaciteiten met raapzaad gaven mij gemiddelde uitkomsten 
gelijk aan die met water; de gevonden capaciteiten kunnen, wat dat betreft, als 
ware inhouden beschouwd worden. 
64 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXIX. A () . 1920/21. 
