990 
Naar de gevonden menschelijke verhouding zou de capaciteit van 
den (geheelen) Neandertal-schedel 1288 cM\ geweest zijn, in over- 
eenstemming met de vroegere en Schwalbe’s schattingen; die van 
Spy I zou ten minste 1260 en die van Spy II ten minste 1470 cM* *. 
bedragen hebben. 
Maar aan de schedels van Apen (Gorilla gorilla, Simia satyrus, 
Hylobates agilis, Semnopithecus entellus, Maeacus cynomolgus) bevond 
ik, dat de verhouding dier weder zooveel mogelijk homologe inhou- 
den, onderling weinig afwijkend, gemiddeld 1.6 bedraagt. Bij den 
zeer platkoppigen Siamang is zij zelfs tot 2 gestegen (in tegenstelling 
met 1.56 bij Hylobates agilis); bij een vrouwelijken Chimpansé 
vond ik daarentegen 1.43. 
Deze laatste verhoudingen maken het betwijfelbaar of wel de betrek- 
kelijk geringe inhoud van den bovenschedel (calvariaj en de platy- 
cephalie, ook in het algemeen, lage hersenontwikkeling beteekenen, en 
waarschijnlijk, dat hier buiten de hersenen gelegen mechanische 
factoren, in verband staande met de betrekkelijke grootte van de 
kaken en de houding van het hoofd, indien zij niet alleen in het 
spel zijn, althans overwegen. Inderdaad zijn de kaken van den 
Siamang betrekkelijk veel grooter dan die van de kleine Hylobatiden 
(de verhouding capaciteit; ,,palatal area” is bij Symphalangus syndac- 
tylus 6.7:1, bij Hylobates leuciscus 9.5:1); ook de vrouwelijke 
Chimpansé heeft betrekkelijk kleine kaken. En ongetwijfeld droeg 
Homo neandertalensis het hoofd anders dan Homo sapiens. 
Die aan apenschedels gevonden verhoudingen hadden kunnen doen 
verwachten, dat in de platycephale schedels van het Neanderfal-type 
de onderschedel en aldus de geheele schedelinhoud, met betrekking 
tot de calvaria, ruimer geweest is dan in schedels van het Homo 
sapiens-type. 
Dit is inderdaad gebleken, nadat in 1909 Bouee ') met Verneau 
en Rivet, door directe meting met gierstzaad, de (totale) schedel- 
capaciteit van den fossielen mensch van La Chapelle-aux-Saints 
bepaald en het aanzienlijk bedrag van 1626 cM.’ Broca-maat, dat 
is 1530 cM. 5 ware inhoud 5 ) gevonden had. 
Schwaebe ‘) zag nu aan dezen schedel, dat het niet aanging, het 
ontbrekende deel der capaciteit van den Neandertal-schedel uit de 
‘) Gomptes rendus. Acad. des Sciences, l.c. 
*) Naar E. Schmidt’s Reductionstabelle für die Broca’sche Schrotmessungen. 
Archiv für Anthropologie. Band 13. Supplement, p. 78. Braunschweig 1882. 
s ) G. Schwalbe, Kritische Besprechung von Boule’s werk: „L’Homme fossile de 
La Ghapelle aux-Saints” mit eigenen Untersuchungen. Zeitschrift für Morphologie 
und Anthropologie. Band 16, p. 593 — 594, Fig. 1 — 3. Stuttgart 1914. 
