991 
vergelijking met een schedel van Homo sapiens, zooals hij vroeger 
gedaan had, te berekenen en vond, dat de Neandertaler zich van 
Homo sapiens scherp onderscheidt door de veel aanzien lijker rela- 
tieve hoogte van den onderschede!, gemeten door de loodlijn van 
het basion op de glabella-inionlijn. Aan afbeeldingen van Boule 
constateert hij, dat de hoogte van dat onderste schedelgedeelte een 
relatief veel grooter deel van de totale hoogte (loodrecht op de 
glabella-inionlijn) uitmaakt dan bijvoorbeeld in Australische schedels. 
De kalot-hoogte van den La Chapelle-schedel is naar zijne meting 
82 mM., hetgeen ook ik aan Boule’s figuren 24, p. 34 en 1, PI. III 
vind. Zijn overige opgaven zijn moeilijk te volgen ; zoo wordt die 
kalot-hoogte als „Unterschadel” bij een „Oberschadel (Kalotten- 
höhe”) van 130 mM. opgeteld, waardoor een (onmogelijke) totale 
hoogte van 212 mM. verkregen wordt. In werkelijkheid is, naar 
Boule’s opgaaf 1 ), de basion-bregmahoogte 131 mM., waarnaar ik 
voor de totale hoogte 135 mM. vind, voor de onderschedelhoogte 
derhalve 53 mM. of 39.3 % van de totale hoogte, welke laatste 
uitkomst met Schwalbe’s 38.7 % toch wel goed overeenstemt. Voor 
een Elsasser man geeft hij 12.7 °/ 0 , voor een Australiër 27.6 % 
onderschedelhoogte aan. Aan zijn figuren 1 (Elsasser) en 2 (Austra- 
liër) meet ik evenwel verhoudingen van 24.1 en 21 .6 “/»• Twee 
andere Australiërs hebben 22.8 en 27.7 n / 0 - Aan den schedel van Wadjak 
I is de verhouding 28.6 %• Aan een Javaanschen schedel vind ik 
21.2 “/o, aaneen Hoilandschen schedel van onbekende herkomst 25.6 
Voor een volwassen Chimpansé vindt Schwalbe 50 % en voor een 
Macacus nemestrinus 55 °/ 0 onderschedelhoogte. Aan den schedel 
van Hylobates agilis bepaalde ik de verhouding 46.5 '/. en aan dien 
van den Siamang, Hylobates (Symphalangus) syndactylus 60 9 / 0 . 
Schwalbe berekent 38.5 °/ u voor den Neandertal-schedel ; maar door 
vergelijking met de totale hoogte 135 van den La Ohapelle-schedel 
vind ik, bij Schwalbe’s 80.5 mM. kalot-hoogte van den Neander- 
taler, 37 °/o- 
In dit verband krijgt nu de betrekkelijke hoogte van dat onder- 
ste gedeelte in de schedels van Friezen van oude terpen en van het 
eiland Marken, in de Zuiderzee, die door Barge voortreffelijk be- 
schreven werden, bijzondere beteekenis ’)• 
') L’Homme fossile de La Chapelle-aux-Saints, p. 37. 
*) J. A. J. Barge, Beitrage zu Kenntnis der niederlandischen Anthropologie I. 
Friesenschadel. Zeitschrift für Morphologie und Anthropologie. Band 16, p. 329 — 
396. Stuttgart 1913. II. Schadel von der Insel Marleen, lbid-, p. 465 — 521, Stutt-, 
gart 1914. Met afbeeldingen en tabellen. — Van het eiland Marken is ook Blumen 
bach’s „Batavus genuinus” afkomstig, aan welks voorhoofd Schaaffhausen, Spengel 
64* * 
