io?9 
verricht. Daarbij komt nog, dat zij zonder het minste bezwaar óp 
meerdere kinderen tegelijkertijd, in de klas b.v., kan worden gedaan. 
De tekst bestond uit een gedrukt stuk van 36 regels, omvattende 
1768 letters over 304 zinledige woorden verdeeld. Een twintigtal 
onderwijzers en onderwijzeressen van burgerscholen voor lager 
onderwijs stonden ons bij het onderzoek, waarvoor wij een zorg- 
vuldig omschreven gedragsregel hadden opgesteld, ter zijde. Een 
gebeele klas (20 tot 30 kinderen) werd tegelijk onderzocht. De 
opdracht werd op het bord geschreven en luidde: zoo vlug en zoo 
goed mogelijk alle a’s, e’s en h’ s, die resp. 122, 331 en 59 maal in 
het stuk voorkwamen, door te schrappen. Aan het hoofd van het 
proefpapier, dat den kinderen onmiddellijk vóór het begin van het 
experiment werd voorgelegd, stonden de letters, die moesten worden 
doorgestreept, trouwens nog eens duidelijk geschreven, zoodat het 
kind, als het over de door te halen letters in het onzekere was, 
niet naar het bord behoefde op te kijken. 
Vóór het begin der proef overtuigde men zich, dat de kinderen 
hadden begrepen, wat er van hen werd verlangd. De experimen- 
tator legde hun daartoe een stuk papier met soortgelijke zinledige 
woorden voor en liet dan met een potlood alle a’s, e’s en A’s door- 
streepen. Daarbij had hij gelegenheid verschillende opmerkingen te 
maken, die voor een regelmatig en gelijkvormig verloop der proeven 
noodzakelijk zijn. Men wees er de kinderen b.v. op, dat de door 
te halen letters slechts met één enkele, lichte streep mochten wor- 
den aangegeven, dat het niet geoorloofd was nog eens tot al reeds 
gelezen woorden en regels terug te keeren. 
Nadat de kinderen alle gewenschte inlichtingen hadden ontvangen, 
namen de eigenlijke proeven een aanvang. De onderwijzer of onder- 
wijzeres gaf het teeken om te beginnen en noteerde den tijd. Na 
elke minuut weerklonk een signaal, waarop de kinderen met een 
kruisje de plaats aangaven, waartoe zij op dat oogenblik waren 
gekomen. Was een kind gereed, dan keerde hel zijn proefpapier 
om, legde het potlood neer en kruiste de armen, totdat de laatste 
proefpei'soon zijn werk had beëindigd. In het geheel namen 1123 
kinderen van 8 tot 12 jaar aan het onderzoek deel: 576 jongens 
en 547 meisjes. Van beide geslachten stonden ons voor elk der 
leeftijden (8, 9, 10, 11, 12 jaar) ± 100 kinderen ten dienste. Daar 
alleen de proefresultaten van die kinderen konden worden benut, 
welke de gestelde leeftijdsgrenzen met niet meer dan 3 maanden 
hadden overschreden en bovendien nog eenige resultaten, waarvan 
de betrouwbaarheid mocht worden betwijfeld, terzijde moesten wor- 
den gelegd, stonden ons ten slotte 1073 protocollen ten dienste, op 
70* 
