1093 
pliase zijner phylogenetische ontwikkeling had verloren. De laatste 
phase zijner phjlogenese was die, waarin de mensch zijn morpholo- 
gische specifiek menschelijke eigenschappen kreeg, zulke die hem 
van zijn naaste verwanten, de Anthropoïden en de overige Primaten, 
onderscheiden. Welnu, aandoening der endocrine organen, oefent in 
de eerste plaats haar invloed uit op deze specifiek menschelijke ken- 
merken. 
A posteriori beschouwd is dit eigenlijk zeer natuurlijk en volkomen 
logisch. De endocrine organen reguleeren de vormontwikkeling tot 
in de kleinste bijzonderheden en geringste eigenschappen, zij beheer- 
schen de vormwording. Bij den huidigen mensch werken zij daartoe 
zóó samen, dat de vorm van den Homo recens ontstaat. Maai 1 bij 
den stamvorm van den mensch, met zijn meer pithekoïde eigen- 
schappen, was hun samenwerking een zoodanige dat daardoor een 
meer primitieve vorm ontstond. Gedurende de evolutie moet dus de 
actie der endocrine organen wijziging ondergaan hebben, een licha- 
melijk kenmerk dat bij een primitieveren vorm een zekeren graad 
van ontwikkeling kreeg, moet bij een hooger vorm in zijn ontwik- 
keling veranderd zijn. Die verandering kan van tweeërlei aard wezen, 
’t zij een regressieve, — dus remming of onderdrukking der 
ontwikkeling — ’t zij een progressieve, dus krachtiger ontwikkeling. 
De — wat ik wil noemen — architectonische functie der endo- 
crine organen bij den mensch moet een eenigszins andere zijn dan 
b.v. bij Gorilla of Chimpanzee. Wanneer de endocrine organen de 
vorm wording beheerschen, dan moeten zij zich in hun functie ook 
aanpassen aan de phylogenetische vormveranderingen. Is het echter 
wel boven allen twijfel verheven, dat men in dit geval van aan- 
passing zal moeten spreken? Speelden bij dit proces de endocrine 
organen inderdaad slechts de passieve rol van aanpassing, of wel 
was die rol een meer actieve, zoo niet een dirigeerende dan althans 
toch een reguleerende? Deze vraag is van principieel biologische 
beteekenis, want zij houdt onmiddellijk verband met de vraag van 
nog grooter draagwijdte of evolutie alleen tot stand is gekomen 
onder den invloed van uitwendige omstandigheden, dan wel door 
zulke in verband met een inwendigen factor. Reeds vroeger heb ik 
mij ten gunste dezer laatste meening uitgesproken '), en reeds ver- 
wezen naar de mogelijkheid dat de endocrine organen een gewichtige 
rol bij de evolutie gespeeld hebben, zonder dat het mij mogelijk 
was ook maar eenige voorstelling te maken omtrent den aard dier 
betrekking tusschen hun functie en de evolutie. Ik geloof thans een 
') Hersenen en Cultuur. Amsterdam 1918. 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXIX. A n . 1920/21. 
71 
