1101 
herkrijgt pithecoïde eigenschappen. Nu kan ik deze mededeeling 
niet besluiten alvorens op den grondslag der zooeven genoemde 
stellingen nog een gezichtspunt van meer algemeen biologische 
beteekenis geopend te hebben. De specifiek vormelijke kenmerken 
van den mensch zijn een resultaat van remming; welnu, deze 
invloed der endoerine organen betreft niet alleen de ontwikkeling 
van morphologische eigenschappen, maar heeft zijn stempel gedrukt 
op den geheelen ontwikkelingsgang van den mensch als zoodanig, 
zijn ontwikkelingstempo is verlangzaamd, zijn jeugd is in verge- 
lijking met de overige Primaten verlengd, zijn adulte levensphase 
evenzeer, en misschien ook wel zijn seniliteitsphase. Dat is een 
denkbeeld dat ik reeds jaren bij mij omdroeg, doch waarvoor ik 
eigenlijk nooit een passende aansluiting aan andere gezichtspunten 
of waarnemingen had kunnen vinden. Tot ik deze eindelijk vond 
in mijn visie op de beteekenis der endrocrine organen voor het tol 
stand komen der vormelijke eigenschappen gedurende de evolutie. 
Toch was vroeger dat denkbeeld niet een louter intuïtief, het 
steunde wel degelijk op een feit. Dit werd geleverd door het zoo 
eigenaardig gedrag der geslachtsklieren bij den mensch, in ’t bijzonder 
dan bij de vrouw. Deze klieren vertoonen het merkwaardige ver- 
schijnsel, dat, nadat de specifieke elementen daarvan tot ontwikkeling 
zijn gekomen, en zich door deeling niet meer vermeerderen — het- 
geen reeds in het tweede levensjaar het geval is — een phase van 
rust intreedt. De histologische differentieering der geslachtsklieren 
is in het tweede jaar beëindigd, doch hun functie begint eerst op later 
leeftijd, laat ons zeggen tusschen het 12 fi en14 0 . Tusschen het histo- 
logisch eindstadium en het begin der functie is een pauze, een latente 
periode ingeschoven. Deze latente phase bij den mensch is mij altijd als 
iets zeer merkwaardigs voorgekomen. En om kort te gaan heeft het 
mij steeds toegeschenen dat er een discongruentie ontstaan is tusschen 
de geslachtsontwikkeling en de lichamelijke ontwikkeling. In hoe- 
verre deze ook bij andere zoogdieren voorkomt blijve hier onbe- 
sproken, dit is echter wel zeker dat het niet de normale verhouding 
bij de zoogdieren is. Deze discongruentie kan alleen tot stand zijn 
gekomen door een retardatie der lichamelijke ontwikkeling, niet 
door een versnelling der ontwikkeling van de geslachtsklieren, daar 
dit volkomen doelloos zoude zijn. Maar bij deze remming van het 
tempo der lichamelijke ontwikkeling moest noodzakelijk de functie 
der geslachtsklieren zóólang onderdrukt worden, totdat het lichaam 
voldoende ontwikkeld was om het geheele physiologisehe proces, dat 
op een conceptie volgt, te kunnen doorloopen. Ik zie hier dus weer 
de werkzaamheid van twee invloeden: remming in het ontwikke- 
