1102 
lingstempo der lichamelijke eigenschappen, en tijdelijke onderdruk- 
king van de functie der geslachtsklieren. 
Ik stipte ook hier slechts kort mijn gedachtengang aan, om te 
besluiten met de vraag hebben wij in dit geval weer te doen met 
den invloed van een endocrine orgaan? De kliniek geeft ons hierop 
wederom het antwoord, en verwijst ons naar die gelukkig zeldzame 
maar droevige gevallen van zoogenaamde premature geslachtsont- 
wikkeling. Kinderen bij wie op vier of vijfjarigen leeftijd de puber- 
teitsontwikkeling begint, meisjes die, zooals er gevallen bekend zijn, 
op zeven of achtjarigen leeftijd concipieeren. 
Hoe zijn deze abnormale toestanden te verklaren? Mijns inziens 
is ook hier weder de oplossing te zoeken in het wegvallen van den 
remmenden invloed op het ont wikkelingstempo der geslachtelijke 
ontwikkeling, die, blijkens het zooeven gezegde bij den menseh 
bestaat. En als alle vroeger genoemde gaat ook deze remmende 
invloed weder uit van een endocrine orgaan, want zooals afdoende 
door autopsiën bewezen wordt, is deze voortijdige geslachtsont wik- 
keling het gevolg van een ontaarding der pijnappelklier. 
Hiermede wensch ik mijne uiteenzetting te besluiten. De rijkdom 
der stof heeft mij genoodzaakt mijne mededeeling in een zoo beknopt 
mogelijken vorm te geven. Dat de stof met het hier besprokene 
niet uitgeput is, zal voor ieder min of meer deskundige duidelijk 
zijn. De gezichtspunten die hier geopend zijn gaan toch in twee 
richtingen. In de eerste plaats geven zij den kiinikus een ruimer 
blik op het karakter der door hem waargenomen toestanden, en 
aan den phjsioloog leggen zij de vraag voor, te onderzoeken of hij 
op het gebied der stofwisselingsverschijnselen bij aandoening der 
endocrine organen waarnemingen doen kan die parallel gaan aan de 
morphologische gevolgen dezer aandoeningen. Voor mij persoonlijk 
heeft de tweede richting waarin de feiten wijzen grooter aantrek- 
kelijkheid. Dat is de algemeen biologische. In de gegeven uiteen- 
zetting is aangetoond, dat de endocrine organen invloed uitoefenen 
bij het tot stand komen der evolutieve ontwikkeling van een hooger 
organisme, het is dus m.i. niet meer te ontkennen dat inwendige 
factoren bij de evolutie een rol spelen. 
Toch moet ik waarschuwen tegen een mogelijke eenzijdige inter- 
pretatie van de rol die deze organen bij het tot stand komen van 
morphologische verschillen kunnen spelen. Bij de menschelijke evo- 
lutie was deze rol, laat mij maar zeggen overwegend een remmende. 
Van een activeerenden invloed heb ik bij den menseh geen aan- 
wijzing kunnen vinden. Doch dat neemt niet weg, dat in andere 
gevallen wel degelijk ook een activeerende invloed bestaan kan, 
