1103 
met zich brengende dus een accentueering bij jongere vormen van 
kenmerken die bij hun stamvormen in beginsel aanwezig waren. 
En om te besluiten nog een vraag, of juister een vraagstuk. Ik 
heb een grond aangevoerd ten bewijze dat het ontwikkelings- 
tempo van den tnensch geremd is, een remming, die — dit tusschen 
haakjes — bij het mannelijk geslacht sterker is dan bij het vrouwelijk. 
Aan dit remmingsproces heeft hij, zoo zoude ik willen opmerken, 
te danken dat hij geboren wordt ,,nudus et inermis”, dat in tegen- 
stelling tot andere zoogdieren eerst langer tijd na zijn geboorte zijn 
zelfbewustzijn ontwaakt, en dan volgen de langere infantiele, 
pueriele, juveniele phasen. 
Dat is een voorrecht dat de mensch heeft boven andere organis- 
men. Maar — zou het al te boud zijn om aan dit gezichtspunt de 
opmerking vast te knoopen, dat hij dit voorrecht heeft moeten 
betalen, met: gfooter gevoeligheid voor ziekteverwekkende invloeden 
tengevolge van vermindering van zijn weerstand ? Een verlangzaming 
van de vitale processen beteekent een daling hunner intensiteit. 
Een verlaagde intensiteit der vitale processen beteekent vermindering 
van weerstand, vermindering van weerstand beteekent verhoogde 
gevoeligheid voor schadelijke invloeden. En is er eenig ander orga- 
nisme te noemen, dat zóó gevoelig is voor schadelijke invloeden, 
dat zoozeer onderhevig is aan ziekte als de mensch? Met deze 
vraag wensch ik mijne mededeeling te beëindigen. 
