1156 
thermischen druk (Kamerlingh Onnes en Perrier, Meded. N®. 116). 
De daarna uitgevoerde metingen van de susceptibiliteit van gas- 
vormige zuurstof tot 147° K. (Kamerlingh Onnes en Oosterhuis l.e.) 
eenerzijds, en van vloeibare mengsels van zuurstof en stikstof (Kamer- 
lingh Onnes en Perrier l.c.) anderzijds, spreken echter niet ten 
gunste van deze verklaringen ; 
3. eene wijziging van het krachtveld waarin de afzonderlijke zuur- 
stofmoleculen zich bevinden, door het optreden van een het uitwen- 
dig veld tegenwerkend negatief moleculair veld. (Kamerlingh Onnes 
en Perrier. Meded. N°. 139df) ! ); 
4. eene wijziging in de warrntebeweging, doordat men aanneemt 
dat deze niet meer de aequipartitiewetten volgt, doch dat zij overeen- 
komstig de theorie der quanta, met aanname eener nulpuntsenergie, 
bij lagere temperaturen de magnetisatie in sterker mate dan volgens 
aequipartitie tegenwerkt (Keesom, Meded. Leiden Suppl. N°. 36c) *). 
Zonder nu verder de argumenten voor en de bezwaren tegen deze 
beide laatste verklaringswijzen uit te meten, zullen we in deze mede- 
deeling slechts behandelen de vraag, welke door Prof. Kamerlingh 
Onnes bij gelegenheid van te Leiden gehouden besprekingen over 
magnetische quaesties gesteld werd en die wij als volgt kunnen 
formuleeren: zou niet het optreden van A in (2) kunnen worden 
veroorzaakt door wat bij het statistisch middelen, wanneer de mole- 
culen in een magnetisch veld in elkanders nabijheid komen, over- 
b Wat betreft R. Gans, Ann. d. Phys. (4) 50, p. 163, 1916, vergel. p. 1163 noot 1. 
2 ) Deze onderstelling, door Oosterhuis, Meded. Leiden Suppl. No. 31, 
deze Versl. Juni 1913, p. 217, het eerst aan paramagnetische zouten getoetst, 
daarna door Keesom, Meded. Leiden Suppl. No. 32, deze Versl. Oct. 1913, 
p. 476, aan ferromagnetische stoffen, is later door v. Weijssenhoff, Ann. d. 
Phys. (4) 49, p. 149, 1916, en in het bijzonder door Reiche, Ann. d. Phys. 
(4) 54, p. 401, 1917, volgens de sedert verder ontwikkelde methoden der 
theorie der quanta nader uitgewerkt, en eveneens met de waarnemingen be- 
treffende de susceptibiliteit van paramagnetische zouten in overeenstemming 
gevonden, vergel. ook A. Smekal, Ann. d. Phys. (4) 57, p. 376, 1918. Ook 
Langevin, Procès-Verbaux et Résumé des Communications de la Soc. franc, 
de physique 1919, p. 18, sluit zich bij deze wijze van verklaring der afwij- 
kingen van de wet van Curie aan. Daarbij zullen wij dan, waar wij, in het 
bijzonder op grond van de resultaten die het onderzoek der kristalstructuur 
met behulp van Röntgenstralen heeft geleverd, ons moeilijk meer kunnen 
voorstellen dat in vaste stoffen de moleculen in hun geheel bij de warmtebe- 
weging ronddraaien, als elementair-magneetjes in den zin van het „magnetische 
molecuul”, waarvan in Leiden Suppl. No. 32a p. 11 noot 3, in navolging van 
Weiss sprake was, deelen van het molecuul, eventueel atomen of deelen van 
atomen hebben te beschouwen, vergel. O. Stern, Zs. f. Phys. l.p. 147, 1920. 
Vergel. ook W. Lenz, Physik. Zs. 21, p. 613, 1920, P. Ehrenfest, deze 
Versl. Dec. 1920. 
