1222 
een dergelijk systeem gelden, een andere gedaante moeten hebben 
dan die van Newton, in tegenstelling met het stelsel van Föppl, dat 
geen wijziging van Newton’s differentiaalvergel. verlangt, maar slechts 
een bepaalde waarde van eenige integratieeonstanten (§ 2). 
c. Kolkmeyer *) houdt zich bezig met in vele opzichten algemeener 
problemen, in zooverre hij b.v. ook de absolute tijd uit de verge- 
lijkingen elimineert. In deze samenhang kunnen we volstaan met 
te constateeren, dat hij niet komt tot vergelijkingen van het type 
van § 4, daar hij van de hypothese van Föppl geen gebruik maakt. 
d. Einstein geeft in zijn relativiteitstheoriè een principieel geheel 
andere relativeering dan de hier uitgevoerde, wat hiermee samen- 
hangt, dat hij niet alleen de mechanische, maar tevens de electro- 
magnetisehe en optische verschijnselen wil relativeeren. 
e. In samenhang met een door Föppl a ) uitgevoerd experiment en 
een opmerking van Fkeundlich ’) moge het volgende gedachte-expe- 
riment nog worden besproken : Aan de Noordpool der aarde wordt 
de slingerproef van Fouoault uitgevoerd. Onder den slinger is een 
zwaar vliegwiel opgesteld, met verticale draaiingsas. Vraag: Veran- 
dert de beweging van den slinger, wanneer we het vliegwiel rond- 
wentelen ? Föppl’s hypothese en onze vergelijkingen geven het vol- 
gende antwoord : Ten opzichte van het hoofdsysteem blijft : 1° de 
draaiing van het slingervlak voortdurend =0; 2° de som van het 
moment van hoeveelheid van beweging van vliegwiel en aarde 
constant, eveneens deze som over de resteerende lichamen der wereld, 
daar de totale som steeds nul moet blijven. Daaruit volgt dadelijk: 
de draaiing van het slingervlak t. o. z. van de rest der lichamen 
(vaste sterren) verandert niet (wélt. o. van de aarde, daar de draaiing 
hiervan een weinig is veranderd). 
ƒ. Van het standpunt der Newtonsehe mechanica kan men beweren : 
Als twee hemellichamen alleen in de wereld aanwezig waren, is 
het mogelijk, dat ze met constanten afstand om elkaar bewegen ol 
dat een vloeistofmassa, alleen in de wereld aanwezig, tengevolge 
van centrifugaalkrachten is afgeplat, terwijl toch geen relatieve be- 
weging der vloeistofdeeltjes wordt geconstateerd. In de hier gegeven 
opvatting, die steunt op de hypothese van Föppl, is dit onmogelijk. 
') N. H. Kolkmeyer. Eliminatie van de begrippen assenstelsel, lengte en 
tijd uit de vergelijkingen voor de planetenbewegingen. Proefschrift Amster- 
dam 1915. 
2 ) A. Föppl. Sitzungsber. der math.-phys. Klasse der Bayr. Ac. der Wiss. 
1904. Bd. 34, p. 3. 
3 ) Erwin Freundlich. Die Grundlagen der EiNSTEiNschen Gravitations- 
theorie. Berlin 1916, p. 27. 
