8H5 
Zooals  Reinwarut  tereclit  heeft  kunnen  opmerken,  zijn  uitharylin- 
gen  in  liistorisflien  tijd  niet  waarschijnlijk.  Weliswaar  wordt  op  de 
eerste  bekende  afbeelding  van  den  berg  in  het  werk  van  .).  Th.  en 
J.  J.  DE  Rry  een  rookwolk  boven  den  top  gevonden,  maar  in  den 
tekst  wordt  aangaande  eeinge  werkzaamheid  van  den  vulkaan  niets 
vermeld  ^). 
Evenmin  heeft  in  1608  (einde  .luid  of  begin  .lub)  de  eruptie 
plaats  gehad,  die  door  .1.  Mehcialir en  K.  Schneider ’)  o[)nieuw 
genoemd  werd,  niettegenstaande  niet  lang  te  voren  er  nog  eens  op 
gewezen  werd  ^),  dat  het  bericht  op  eene  vergissing  berustte.  De 
toedracht  der  zaak  is  de  \olgende:  In  de  oorspronkelijke  uitgave 
van  het  werk  \'an  A.  Er.  Prevost  wordt  gezegd,  dat  tijdens  de 
tweede  reis  van  Paulus  van  Caerüen  de  bedoelde  uitbarsting  waar- 
genomen werd.  In  diens  reisverhaal  wordt  echter  vermeld,  dat 
de  in  den  laten  avond  (tijdens  de  eerste  wacht)  van  den  18'^*"'  Juli 
1608  w^erkzame  vulkaan  de  fiiek  van  Ternate  geweest  was").  Het 
heeft  niet  mogen  baten,  dat  reeds  in  de  Haagsche  uitgave  van  het 
werk  van  Prevost  diens  bericht  gerectificeei'd  werd  met  de  woorden : 
,,Dans  1’édition  de  Paris,  il  y a Tidor,  ce  qui  est  nne  faute”  '),  want 
Alexis  Perrey  had  het  onjuiste  bericht  uit  de  eerste  editie  overge- 
nomen en  daarnaast  ook  het  juiste  bericht  aangaande  de  eruptie 
van  Ternate  geplaatst  *).  Uit  diens  aanteekeningen  zijn  beide  in  de 
bovengenoemde  werken  van  Mercalli  en  Schneider  overgegaan. 
Hevige  aardschokken  werden  op  14  Juli  18.55  op  Ternate  en 
Tidore  waargenomen.  Op  het  laatstgenoemde  eiland  stortten  25  huizen 
in,  waarbij  24  personen  het  leven  verloren.  Bovendien  werden  4 door 
afstortende  rotsblokken  van  den  heuvel  Dojado  ")  gedood  ^"). 
b Indiae  orientalis  8.  Francofmti  1607,  biz.  23,  tab.  XIII,  XVIII. 
®)  I vulcani  attivi  della  terra.  Milano  1907.  blz.  310. 
b Die  vulkanischen  Ersclieimmgen  der  Erde.  Berlin  1911,  blz.  242. 
b A.  WiCHMANN.  Der  Wawaïii  auf  Amboina  und  seine  angeblichen  Ausbrüche. 
Tijdschr.  Nederl.  Aardr.  Gen.  (2)  16.  1899,  blz.  16. 
Histoire  générale  des  Voyages  8.  Paris  1750,  blz.  385. 
®)  Loffelijcke  Voyagie  op  Oost-Indien.  Begin  ende  Voortgang  van  de  Vereenigde 
Geoctroyeerde  Oost  Indische  Compagnie  2.  Amsterdam  1646,  N'’.  14,  blz.  47.  — 
E.  Valentun.  Oud  en  Nieuw  Oost  Indien  1.  2.  Dordrecht — Amsterdam  1724,  blz.  5. 
d Histoire  générale  des  Voyages  10.  La  Haye  1753,  blz.  385. 
b Documents  sur  les  tremblements  de  lerre  et  les  pliénomènes  volcaniques  aux 
Molluques.  Ann.  Soc.  d’Emulation  des  Vosges  10.  2.  1859  Epinal  1860,  blz.  162— 163. 
'h  De  heuvel  Dojado  is  gelegen  aan  den  zuidoostvoet  van  den  vulkaan  van 
Maftoetoe  ongeveer  1,6  K.M.  bezuiden  Akè  Sahoe. 
. ’O)  Aardbevingen  in  den  Indischen  Archipel.  Naluurk.  Tijdschr.  Ned.  Ind.  9. 
Batavia  1855,  blz._  519.  — P.  van  der  Crab  (De  Moluksche  Eilanden.  Batavia 
1862,  blz.  290)  verhaHll,  dal  het  32  personen  waren,  die  door  de  afvallende 
