940 
dit  gegeven  mededeelde  ’),  voei  de  deze  ’)  daartegen  aan,  dat  het  feit 
dat  de  ,,neu8  van  Punke”  na  vvegiiame  van  den  sjmpathicus  nog 
optreedt,  geenzins,  bewijst,  dat  de  prikkels  die  dit  verschijnsel 
teweegbrengen,  indien  de  sympathische  banen  nog  wel  aanwezig 
zijn,  toch  niet  alsnog  langs  deze  verloopen. 
Op  zichzelf  is  tegen  deze  argumentatie  weinig  in  te  brengen, 
maar  op  den  keper  beschouwd,  is  zij  toch  eenigermate  sophistisch. 
Ik  ben  van  meening,  dat,  Avanneer  in  een  proef  een  verschijnsel, 
ondanks  de  daarop  gerichte  ingrepen,  omstandigheden  of  voorwaarden 
toch  nog  optreedt,  men,  tot  nader  order,  het  recht  heeft  de  gevolg- 
trekking te  maken,  dat  liet  betreffende  verscliijnsel  van  de  bedoelde 
proefvoorwaarden  en  ingrepen  niet  afhankelijk  is. 
Hoe  weinig  ernstig  van  Rijnberk  zelf  trouwens  het  met  zijn 
tegenwerping  meent,  blijkt  wel  het  beste  daaruit,  dat  hij  anders 
zijn  heele  stuk  over  het  verband  tussclien  sympathische  innervatie 
en  ontherseningsstijfheid  wel  ongeschreven  had  gelaten  en  verder, 
dat  hij  in  dezelfde  tabel,  een  paar  regels  hooger,  evenzeer  er  tegen 
zondigt. 
Anders  immers  had  hij  ook  bij  de  sympathische  genese  van  den 
tweeden  veratrinetop  minstens  een  ? moeten  plaatsen.  Deze  toch».is 
ook  na  wegname  van  den  syrnpathicus  nog  behouden,  van  Rijnberk 
concludeert  daaruit  echter  niet,  zooals  men  na  zijne  bovenstaande 
redeneering  zou  mogen  verwachten,  dat  daarom  toch  wel  de  tweede 
veratrinetop  onder  normale  innervatieverhoudingen  langs  den  sym[)a- 
thicus  tot  stand  zou  kunnen  komen,  maar  dat  de  syrnpathicus  met 
dien  tweeden  top  niets  uitstaande  heeft. 
Een  redeneering  en  een  proefondervindelijk  gegeven  geheel  in  over- 
eenstemming met  mijn  zienswijze  en  ervaring.  Want  het  is  gebleken 
dat  èn  in  het  acute  experiment  èn  in  het  chronische  met  gedegene- 
reerde sympathische  systemen,  de  tweede  veratrinetop  nog  optreedt 
bij  het  verwekken  van  een  spierschok  door  prikkeling,  hetzij 
electrisch  hetzij  mechanisch;  van  het  ruggemerg. 
Waar  hij  ook  optreedt  bij  gedegenereerde  eindplaatjes  is  daarmede 
tegelijkertijd  de  nog  altijd  als  mogelijk  te  kenschetsen  genese  van 
dien  top  vervallen,  waarop  ik  reeds  vroeger  zinspeelde  ’),  maar  die 
ik  toenmaals  reeds  als  onwaarschijnlijk  beschouwde.  Men  zou  zich 
1)  Spiertonus  en  ontherseningsstijfheid.  Nederl.  Tijdschrift  voor  Geneeskunde, 
1917,  I,  p.  1756. 
Antwoord  van  van  Rijnberk  op  de  geciteerde  opmerking,  Nederl.  Tijdschrift 
voor  Geneeskunde,  1917,  I,  p.  1757. 
*)  D.  DE  B.  Ueber  die  Enthirnungsstarre  u.s.w.  Folia  Neurbiologica,  band  7, 
1918,  p.  653  en  654. 
